Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadında taraf devletlerin pozitif yükümlülükleri kapsamında takdir marjının kırılgan gruplar bağlamında değerlendirilmesi

Abstract

Çalışmamızda kırılgan bireyler için taraf devletlere getirilen pozitif yükümlülüklerde takdir marjının sınırlarının var olup olmadığı var ise bu sınırların nasıl belirlendiği sorusu yanıtlanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla birinci bölümünde pozitif yükümlülükler ele alınmıştır. Pozitif yükümlülükler, kırılgan bireylerin insan haklarının gerçekleşmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Birinci bölümün ilk alt bölümünde pozitif yükümlülüklerin kavramsal çerçevesi ve tarihsel gelişimi incelenmektedir. AİHS m.1'den temelini bulan pozitif yükümlülükler öğretide maddi ve usuli boyutu olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Birinci bölümün ikinci alt bölümünde bu ayrım ele alınmaktadır. AİHM içtihadıyla gelişen pozitif yükümlülükler, dört farklı araçla belirlenmektedir. Bunlar; adil denge testi, makul bilgi ve araçlar, etkili koruma ve emsal kararlara dayanmadır. Bu araçlar da çalışmamızın birinci bölümünün üçüncü alt bölümünde ele alınmaktadır. İkinci bölümde takdir marjı doktrini ele alınmaktadır. Takdir marjı taraf devletlere bırakılan hareket alanı olarak tanımlanabilir. Takdir marjı doktrini, yakın zamanda AİHS metnine eklenmiş ve AİHM içtihadıyla gelişmiş önemli bir kavramdır. Bu bağlamda ikinci bölümün birinci alt bölümünde kavramsal çerçevesi ve ikinci alt bölümünde tarihsel gelişimi incelenmektedir. Çalışmamızın ikinci bölümünün üç alt bölümündeki incelememiz sonucunda takdir marjının sınırları belirlenirken üç faktörün rol oynadığı belirlenmiştir. Bunlar; hakkın tehlikede olan niteliği, ikincillik ve daha iyi konumda olma ve Avrupa Konsensüsüdür. İkinci bölümün dördüncü alt bölümünde ise öğretide tanımı ve sınırlarının belirsizliği nedeniyle getirilen eleştiriler incelenmiştir. Kırılganlık, birçok yazar tarafından farklı biçimlerde tanımlamaktadır. Çalışmamızın üçüncü bölümünün birinci alt bölümünde bu tanımlar incelenmiştir. Kırılganlık kavramı aynı zamanda AİHM içtihadını da etkilemiştir. Çalışmamızın üçüncü bölümünün ikinci alt bölümünde AİHM içtihadında kırılganlık kavramı incelenmiştir. Bu açıklamaların ardından çalışmamızın üçüncü bölümünün üçüncü alt bölümünde kırılgan bireylere ilişkin olarak taraf devlete getirilen pozitif yükümlülüklerde takdir marjının sınırları hususunda birtakım eleştiri ve öneriler sunulmuştur.