Refik Halit Karay'ın eserlerine yansıyan düşünce dünyası

Abstract

Kültür adamlığı ve politikacılığıyla bilinen Refik Halit Karay, bilhassa siyasi mizah yazılarıyla etkili olmuş ve 20. yüzyıl Türkiyesi'nde yetişmiş şahsiyetlerden biridir. Çökmekte olan bir imparatorluğun kültürel manada yaşadığı ağır sancıları eserlerinde işleyen ve yine çöken bu imparatorluğun içinden çıkan yeni Türk Devleti'nin kuruluşu aşamasında yaptığı siyasi faaliyetleri ile dönemin aktörlerinden biri olan Refik Halit, II. Meşrutiyet dönemi ile Cumhuriyet devrinin başlarında yaşanan olayları eserlerinde incelikle yorumlayarak aktarmaktadır. Çevresinde yaşanan tarihî gelişmelere ilgili bir aydın olan ve Millî Mücadele'nin muhaliflerinden biri olarak tanınan yazarın kroniklerinde ve hatıralarında değindiği hususlara göre, XX. yüzyılda Türkiye'de yaşanan siyasi, sosyal ve köklü değişiklikler Türk toplumsal yapısını olumsuz yönde etkilemiş, bu köklü değişiklikler ve özellikle siyasi iradelerin toplumun her kesimine yaptığı baskıların sonucunda; nesiller arasında kopukluklar yaşanmış ve ülkede kültürel manada sağlıklı bir gelişim yaşanamamıştır. Başlangıçta İttihat ve Terakki'nin kanlı faaliyetlerinden biri olarak gördüğü Millî Mücadele aleyhinde oldukça keskin ve ağır yazılar kaleme alan muharrir, daha sonradan yaptığı hatanın farkına varmış ve Atatürk'ün ideolojisini 1965 yılında ölümüne değin desteklemiştir. Keza o, önceleri Anadolu'da başlatılan Millî Mücadele Hareketi'ni büyük devletler tarafından istenilen ve devamına göz yumulan, kardeşi kardeşe kırdırma hareketi olarak görmüştür. Refik Halit Karay'ın hayatı, siyasi faaliyetleri, eserleri ve eserlerine yansıyan düşünce dünyası üzerine yapılan bu çalışmada, II. Meşrutiyet döneminden 1960'lara kadar olan dönemde Karay'ın bu önemli tarihî sürece ilişkin en temel fikirleri ve düşünce parametreleri irdelenmeye çalışılmıştır. Doktora tez çalışmasının I. Bölümünde Refik Halit Karay'ın, hayatı, tahsili, siyasi faaliyetleri, edebiyat hayatına girişi, mizacı ve karakteri ele alınmıştır. II. Bölümde yazarın hikâye, roman, mizah-hiciv, kronik, anı-hatırat, tiyatro türlerinde verdiği eserleri ile gazete makale, fıkra ve tefrikaları incelenmiştir. III. Bölümde ise hayatı ve siyasi faaliyetleri ile eserlerine yansıyan düşüncelerinden yola çıkılarak Refik Halit Karay'ın, Türk düşünce dünyasındaki konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde Karay'ın II. Meşrutiyet, İttihat ve Terakki Fırkası, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Mütareke Dönemi, Millî Mücadele, dünya tarihî, Arap coğrafyası, Türkiye'nin sosyal ve ekonomik tarihî, dil ve edebiyat konularına ilişkin fikirleri incelenmiştir.