Mütekaddimun Eş'arî kelâmcıların hadis-sünnet anlayışı

Abstract

Bu çalışmada özellikle ilk dönem Eş'arî kelâmcılarının bilgi anlayışları noktasında haber, Hadis ve Sünneti nasıl konumlandırdıkları ve bir yaklaşım tarzı geliştirip geliştirmedikleri incelenecektir. Buna göre çalışmanın ilk bölümünde Eş'arîliğin tarihsel gelişimi ele alınacaktır. Dolayısıyla burada Eş'arî'ye gelene kadar Eş'arîliğin alt yapısını etkileyen tarihi, siyasî ve sosyal yapı ele alındıktan sonra Eş'arî ile başlayan süreç ve akabinde mezhebin yayılması ve gelişmesinde ele alınacaktır. Çalışmanın ikinci kısmında mezhebin bilgi anlayışına değinilecektir. Haber dolayısıyla hadis/sünnete dair meseleler doğal olarak bilgi ile ilişkilendirilmektedir. Bu doğrultuda Eş'ariyye'nin bilgi anlayışına geçilmeden evvel Kelâm disiplininde bilgi konusunun nasıl işlendiği ve buna göre bilginin imkânı, mahiyeti ve kaynaklarının ne olduğu gibi konular üzerinde durulmuş, akabinde Eş'ariyye'nin söz konusu hususlara nasıl eğildiği ve ne tür fikirlere sahip olduğu ele alınmıştır. Burada hedeflenen husus ise Eş'ariyye'nin aynı zamanda hadîs/sünnet anlayışına da zemin hazırladığını düşündüğümüz bilgi problemine nasıl yaklaştığını tespit etmektir. Çalışmanın son bölümü olarak planladığımız üçüncü bölümde ilk dönem Eş'arî kelâmcılarının hadis/sünnet anlayışı ortaya konmaya çalışılmaktadır. Kelâmcılar genel olarak hadis ve sünnete dair hususları bilginin kaynakları kısmında haber başlığı altında ele almaktadırlar. Bu açıdan öncelikle Eş'arîlerin haber konusuna nasıl yaklaştıkları ele alınmış, akabinde mezhebin kurucusu Eş'arî dahil olmak üzere ilk dönem Eş'arî kelâmcılarının haber, hadis ve sünnete dair düşünceleri tahlil edilmiştir. Burada hedeflenen husus, özellikle ilk dönem Eş'arî kelâmcılarının, hadis ve sünneti, eserlerinde nasıl konumlandırdıklarını, bir yaklaşım biçimi geliştirip geliştirmediklerini ve hadis metinlerini nasıl ele aldıklarını ortaya koymaktır.