Bağımsızlık sonrası Azerbaycan'da dijital medya ve siyasal katılım

Abstract

Bu çalışma, bağımsızlık sonrası Azerbaycan'da dijital medyanın siyasal katılım üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada hem nicel hem de nitel yöntemler kullanılarak kapsamlı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Nicel veri toplama süreci, 600 katılımcının yer aldığı anket çalışması ile yürütülmüştür. Anket soruları, bireylerin internet ve sosyal medya kullanım sıklıkları, siyasi içeriklere maruz kalma düzeyleri, dijital medya platformları aracılığıyla siyasal süreçlere katılım eğilimleri gibi değişkenleri ölçmeye odaklanmıştır. Verilerin analizinde SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) yazılımı kullanılmıştır. Öncelikle betimleyici istatistikler (frekans analizleri, yüzde dağılımları) ile verilerin genel yapısı ortaya konulmuş, ardından değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla çapraz tablolar oluşturularak ki-kare testleri uygulanmıştır. Ayrıca, Likert ölçekli soruların analizinde frekans dağılımlarının yanı sıra ortanca değer (median) ve tepe değeri (mode) hesaplanarak katılımcıların eğilimleri belirlenmiştir. Nitel veri toplama sürecinde, Azerbaycan'da medya sektöründe önemli konumda bulunan 7 medya yöneticisiyle derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu mülakatlar, dijital medyanın Azerbaycan'daki medya ortamı, ifade özgürlüğü, etik ilkeler ve devlet-medyası ilişkileri üzerindeki etkilerini anlamaya yönelik olarak tasarlanmıştır. Verilerin analizinde, tematik analiz yöntemi benimsenmiş ve medya sahiplerinin görüşleri belirli kategoriler altında sınıflandırılarak yorumlanmıştır. Mülakatlardan elde edilen bulgular, nicel verilerle desteklenerek dijital medyanın siyasal katılım üzerindeki etkisini daha kapsamlı bir şekilde ortaya koymuştur. Araştırma bulguları, dijital medya kullanımının siyasal katılımı artırdığını göstermektedir. Özellikle sosyal medyada daha fazla zaman geçiren bireylerin siyasi içerik tüketme ve paylaşma eğilimlerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ancak, sosyal medya platformlarında siyasal görüşlerin özgürce ifade edilmesine ilişkin bazı kısıtlamalar olduğu da görülmüştür. Kullanıcıların önemli bir kısmı, olumsuz geri bildirimler veya toplumsal baskılar nedeniyle siyasal içerik paylaşmaktan kaçındıklarını belirtmiştir. Çalışma ayrıca, farklı sosyal medya platformlarının siyasal içerik üretimi ve tüketimi üzerindeki farklılaşan etkilerini de ortaya koymuştur. Örneğin, Instagram daha çok sosyal etkileşim amacıyla kullanılırken, Facebook ve TikTok gibi platformlar siyasi görüşlerin ifade edilmesi açısından daha aktif bir rol oynamaktadır. Mülakat bulguları, medya sektöründeki rekabetin etik ilkeler üzerindeki etkisini ve devletin medya üzerindeki rolünü de tartışmaktadır. Bazı medya temsilcileri devlet desteğinin sektör için olumlu olduğunu belirtirken, bazıları ise bu desteğin bağımsız gazeteciliği sınırladığını ifade etmiştir. Dijitalleşme sürecinin medya etiği, doğruluk ve haber kalitesi açısından yeni zorluklar getirdiği, ancak aynı zamanda bilgilendirme ve siyasi bilinç oluşturma noktasında önemli fırsatlar sunduğu vurgulanmıştır. Araştırma genel olarak, Azerbaycan'da dijital medyanın siyasal katılımı teşvik eden ancak ifade özgürlüğü, etik standartlar ve bağımsız gazetecilik açısından belirli engeller barındıran dinamik bir alan olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, dijital medya okuryazarlığının artırılması ve medya politikalarının bireylerin ifade özgürlüğünü destekleyecek şekilde düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.