Şark Kadını Dergisi bağlamında Sovyet kadın modernleşmesi: Azerbaycan'da toplumsal cinsiyetin ideolojik inşası

Abstract

Bu çalışma, Sovyet modernleşmesi sürecinde Azerbaycanlı kadın kimliğinin ideolojik, toplumsal ve kültürel dönüşümünü, 1923–1938 yılları arasında yayımlanan Şark Kadını dergisi üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, sosyalist modernleşme ideolojisinin kadın kimliğini nasıl yeniden kurguladığını, özgürleşme söyleminin hangi ideolojik stratejilerle biçimlendiğini ve yerel kültürel unsurlarla nasıl etkileşime girdiğini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışma, arşiv taraması ve belge incelemesi tekniklerine dayanmaktadır. Azerbaycan’daki devlet arşivleri, bilim akademisi enstitüleri ve ulusal kütüphanelerde gerçekleştirilen saha araştırmaları sonucunda Şark Kadını dergisinin tüm sayılarının yanı sıra, döneme ilişkin çok sayıda birincil belge ve kaynak da temin edilerek değerlendirmeye alınmıştır. Derginin yapısal ve biçimsel özellikleri, içerik alanları ve ideolojik yönelimi feminist teori, ideoloji eleştirisi ve söylem analizi çerçevesinde ele alınmıştır. Bulgular, Sovyet modernleşmesinin kadınlara görünürde geniş hak ve özgürlük alanları tanımasına karşın, bu özgürleşmeyi devlet ideolojisinin sınırları içinde yeniden tanımladığını göstermektedir. Şark Kadını dergisi, kadınların kamusal alana katılımını ve üretim süreçlerine dahil olmasını teşvik etmiş; ancak kadın bedeni ve emeğini sosyalist üretim etiği ile modern yurttaşlık ideali doğrultusunda biçimlendirerek ideolojik bir özneleştirme aracı haline getirmiştir. Çalışma, Sovyet kadın modernleşmesinin özgürleştirici ve disipliner yönlerini birlikte değerlendirerek, Azerbaycan’da kadın kimliğinin sosyalist ideolojiyle kurduğu ilişkinin tarihsel, kültürel ve söylemsel diyalektiğini çözümlemektedir