Beş faktör kişilik özelliklerinden siberkondriye giden yollar: kadınlarda üstbilişsel inanışların ve hpv kaygısının seri aracı rolü

Abstract

Modern dijital çağda bireylerin sağlıkla ilgili bilgi arayışlarını internete taşıması, siberkondri fenomenini giderek yaygınlaştırmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, beş faktör kişilik özelliklerinden siberkondriye giden yolda sağlık kaygısı hakkındaki üstbilişsel inanışlar ile HPV farkındalık ve endişe düzeyinin seri aracı rollerini test etmektir. İkinci olarak, söz konusu araştırma değişkenlerinin katılımcıların yaş ve eğitim düzeyiyle ilişkisini incelemek amaçlanmıştır. Örneklem, 18-65 yaş aralığında olan 383 yetişkin kadından oluşmaktadır. Çevrimiçi anket bataryası halinde Demografik Bilgi Formu, Beş Faktör Kişilik Özellikleri Ölçeği, Sağlık Kaygısı Hakkında Üstbilişsel İnanışlar Anketi, Human Papilloma Virüsü Farkındalık ve Endişe Düzeyi Ölçeği, Siberkondriya Ölçeği katılımcılara uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 27 ve AMOS 24 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Ön analizlerde eksik veri olmadığına, verinin normal dağıldığına ve uç değer olmadığına karar verilmiştir. Korelasyon analizi sonucunda yaş ile nevrotiklik arasında negatif yönlü ve anlamlı; uyumluluk, dışadönüklük ve sorumluluk arasında pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Eğitim düzeyi ile gelişime açıklık, dışadönüklük ve sorumluluk arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Yapısal eşitlik modellemesi kapsamında yol (path) analizi gerçekleştirilmiştir. Yol analizleri sonucunda nevrotiklik kişilik özelliğinin sırasıyla sağlık kaygısıyla ilgili üstbilişsel inanışlar ve HPV farkındalığı ve endişesi aracılığıyla siberkondriyi pozitif yönde yordadığı bulunmuştur. Sorumluluk kişilik özelliğinin ise sağlık kaygısına ilişkin üstbilişsel inanışları azaltarak HPV farkındalık ve endişesini azalttığını ve dolaylı olarak siberkondri düzeyini düşürdüğü tespit edilmiştir. Gelişime açıklık, uyumluluk ve dışadönüklük kişilik özellikleri modelde anlamlı etki yaratmamıştır. Sonuç olarak bu çalışma, klinik psikoloji alanına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Siberkondri veya cinsel yolla bulaşan hastalık korkusuna yönelik tasarlanabilecek terapötik müdahalelerin bireyin kişilik özelliklerini ve sağlığa ilişkin üstbilişsel inanışları göz önünde bulundurmasının gerekli olduğu düşünülmüştür.