Urdu dilinde çok sözcüklü eylemlerin dilbilgisel birliktelik görünümleri

Abstract

Dilbilgisel birliktelik görünümü, eylemlerin tümce içinde diğer ögelerle kurduğu biçimbilimsel ve sözdizimsel ilişkiyi anlatır. Tümce yapılarının dilbilgisel ve anlamsal olarak kurulmasında en önemli dilsel unsur olmalarına karşın bu konuların üzerinde yeterince durulmadığı görülmektedir. Bu sebeple bu çalışma alanyazında özgün bir çalışma niteliği taşımaktadır.Veri setlerinin oluşturulmasında ilk aşama örneklem kapsamındaki eylemlerin belirlenmesi ve listelenmesi olmuştur. İkinci aşama olarak Urdu-Türkçe sözlüklerden yararlanılarak oluşturulan veri setinde bulunan ad /sıfat + eylem birlikteliklerinin yapısı ve dilbilgisel birliktelik görünümleri derlem aracılığıyla betimlenmiştir. Belirlenen bu eylem birlikteliklerinin derlem veri tabanında sıklık değerleri saptanmış ve sıklığı alınan eylem birlikteliklerinin dilbilgisel birliktelik görünümleri derlem uyum aracılığıyla belirlenmiştir. (n +1) pencere aralığında bağımlı biçimbirim ile birliktelik sağlayan eylem öbekleri tablolar halinde alfabetik düzende sınıflandırılmış, derlemden elde edilen tanık tümceler yardımıyla da anlamsal örüntüleri tespit edilmiştir. Urdu dilinde çok sözcüklü eylem yapılarının, sınırlı sayıdaki yardımcı eylemler tarafından büyük oranda yönlendirildiği sonucuna varılmıştır. Bu eylem yapılarında çoğunlukla anlam, ad üzerinde yoğunlaşırken yardımcı eylemler dilbilgisel işlev üstlenmektedir. Çalışmanın veri setini oluşturan toplam 103 ad ve sıfat tabanlı sözlükbirimin dizimlendiği eylemler sıklık derecesine göre sıralanmıştır. Çoksözcüklü eylem araştırmaları sonucunda, yüksek frekanslı eylemlerin büyük kısmının Urdu dilinde yardımcı eylem işlevi gören لینا , دینا , ڈالنا ,آنا ,لگانا ,رکھنا eylemleri olduğu ve Urdu dilinde ad ve sıfat türündeki sözcüklerle birleşerek bu sözcükbirimlerin eylemleşmesine katkı sunduğu çalışmanın vardığı sonuçlardan biridir. Ayrıca bu çalışma, sözlüklerde eylemlerin özellikle adlarla kurdukları eşdizimsel örüntülerin ve sözlüksel birlikteliklerin sistemli biçimde gösterilmesi, eylemlerin sözlüksel anlamlarının ve kullanım alanlarının daha açık biçimde tanımlanmasına katkı sağlayacaktır.