Hegemonya laboratuvarı: 1990'lar Türkiye'sinde organik kriz ve İslamcı mevzi savaşı (İktibas, Haksöz, Umran Dergileri örneği)

Abstract

Bu tez, 2002 sonrası AKP iktidarıyla somutlaşan İslamcı hegemonyanın düşünsel ve stratejik kökenlerini, 1990'lı yıllar Türkiye'sinde aramaktadır. 1990'ları, neoliberal politikaların derinleştirdiği bir "organik kriz" ortamında, İslamcılığın kendi karşı-hegemonik projesini inşa ettiği bir "laboratuvar" olarak tanımlayan çalışma, bu sürecin entelektüel üretim merkezleri olan İktibas, Haksöz ve Umran dergilerine odaklanmaktadır. Tezin temel iddiası, bu dergilerin sadece dönemin olaylarını yansıtan pasif tanıklar değil, Antonio Gramsci'nin kuramsal çerçevesiyle, sivil toplumda bir "mevzi savaşı" yürüten, yeni bir "tarihsel blok"un fikrî harcını karan ve "ortak duyuya" dönüştüren aktif ideolojik aygıtlar olduğudur. Maddeci diyalektik bir yöntem benimseyen çalışma, 1990-2002 yılları arasındaki dergi külliyatını yedi ana başlık altında tematik analize tabi tutmuştur. Bu analiz, dergilerin laik-Kemalist hegemonyaya nasıl meydan okuduğunu, "ümmet" kimliği etrafında yeni bir kolektif özneyi nasıl inşa ettiğini, neoliberalizmle kurduğu çelişkili ilişkiyi ve Kürt meselesinden Aleviliğe, başörtüsünden piyasa ahlakına kadar geniş bir yelpazede kendi ideolojik pozisyonlarını nasıl ürettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak tez, 1990'lar İslamcı dergiciliğinin, bugünkü iktidarın düşünsel altyapısını kuran kurucu bir rol oynadığını ampirik ve teorik olarak kanıtlamaktadır