Türkçe-Arapça ikidillilerde ses başlangıç zamanı

Abstract

Ses Başlangıç Zamanı (SBZ), aerodinamik havanın gırtlakta akustik enerjiye dönüşmesi sırasında gırtlak iç basıncı ile sıkışan hava moleküllerinin birden serbest bırakılması ve ses teli titreşiminin başlaması ile oral eklemleme salımı arasındaki süreyi ifade eden akustik-zamansal bir ölçüttür. Bu tez, pek çok dilde kuramsal ve uygulamalı yönleriyle ele alınan SBZ etkisinin Türkçe tekdilli ve Arapça D1, Türkçe D2 geç ikidilli örneklem grubunun ölçünlü Türkçede titreşimsiz patlamalı /p/, /t/, /k/ ünsüzleri ile titreşimli patlamalı /b/, /d/, /g/ ünsüzlerinin SBZ değerlerinin gruplar arasında karşılaştırarak akustik sesbilgisel gözlem tekniği kullanılarak, sesbilimsel ve toplumdilbilimsel düzlemde ortaya konulması amaçlanmıştır. Böylece, Türkçede tek seslemli en küçük çiftlerin (ÜzÜÜz) SBZ süreleri ve yoğunluk belirleyicileri üzerinden ele alınarak kuramsal savlar sınanmıştır. Deneyler sonucunda Türkçe tekdilli örneklem grubuna ait titreşimli ünsüzlerin ortalama SBZ değerleri sırasıyla /b/= –12 ms, /d/ = –8 ms, /g/= –5 ms iken; titreşimli patlamalıların yoğunluk değerleri ise sırasıyla /b/= 50.1dB, /d/ = 52.3dB ve /g/= 54.7dB olarak bulunmuştur. Bu değerler, titreşimin patlamalı ünsüzün eklemlenmesiyle eşzamanlı olarak veya büyük ölçüde, gırtlak iç basıncının ses teli titreşimini patlamadan ve eklemlemeden önce gerçekleştirdiğini göstermektedir. Öte yandan tekdilli grup titreşimli ünsüzleri hem düşük bir akustik yoğunlukla hem de negatif SBZ süreleriyle üretmiştir. Buna karşın, Türkçe tekdilli örneklem grubunun titreşimsiz ünsüzlerin ortalama SBZ değerleri sırasıyla; /p/= 58 ms, /t/= 65 ms ve /k/= 75 ms iken; yoğunluk değerleri ise /p/= 60.9 dB, /t/= 61.4 dB ve /k=/ 63.0 dB olarak ölçülmüştür. D1 Arapça - D2 Türkçe geç ikidilli grubun üretimlerinde ise farklı örüntüler gözlenmiştir. Bu grubun ötümsüz ünsüz üretiminde /p/= 15.98 ms, /t/= 39.11 ms ve /k/= 55.79 ms iken; yoğunluk değerleri ise sırasıyla 64.9 dB, 67.8 dB ve 69.0 dB olarak saptanmıştır. Titreşimli ünsüzlerde SBZ değerleri sırasıyla /b/= 3.85 ms, /d/= – 17.49 ms ve /g/=–6.65 ms iken; yoğunluk değerleri ise /b/= 63.0 dB, /d/= 62.4 dB ve /g/= 63.8 dB olarak bulunmuştur. Genel anlamda, bu çalışma Türkçedeki titreşimlilik karşıtlığının SBZ tabanlı bir akustik ayrımla tanımlanabildiğini ortaya koyarken, D1 Arapça - D2 Türkçe geç ikidilli bireylerin üretimlerinin hem dilsel hem de toplumdilbilimsel etkenlerden etkilendiğini göstermektedir. Alanyazınla uyumlu olup yeni bağlamsal katkılar sunan bu sonuçlar, Türkçedeki SBZ üretiminin ikidillilik bağlamında biçimlenişine ilişkin dilbilimsel bağlamda gerçekleştirilen ilk ve tek araştırma olması açısından alanyazına özgün bir katkı sunmaktadır.