Psikoterapistlerin birikimli travma geçmişi ve profesyonel yaşam kalitesi: Türkiye ve İsveç örneklemlerinde bireysel ve mesleki kaynakların aracı ve düzenleyici rolleri

Abstract

Bu çalışmanın temel amacı, psikoterapistlerin travmatik yaşam deneyimlerinin profesyonel yaşam kaliteleri (eşduyum tatmini, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu) üzerindeki etkisini ve bu ilişkide bilgece farkındalık, baş etme becerileri ile empati becerilerinin olası aracı rollerini incelemektir. İkinci amaç, birikimli travma ile profesyonel yaşam kalitesi arasındaki ilişkide kişisel psikoterapi, süpervizyon, travma eğitimi ve algılanan sosyal destek gibi mesleki değişkenlerin düzenleyici etkilerini değerlendirmektir. Üçüncü olarak ise, kültürel bağlamın etkisini araştırmak amacıyla Türkiye ve İsveç'te çalışan psikoterapistlerden oluşan iki örneklem, çalışma değişkenleri açısından karşılaştırılmıştır. Araştırmaya, Türkiye'den yaşları 24 ila 63 arasında değişen 233 psikoterapist ve İsveç'ten yaşları 27 ila 74 arasında değişen 72 psikoterapist katılmıştır. Veri toplama sürecinde, katılımcılara Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Birikimli Travma Ölçeği-Kısa Formu, Toronto Bilgece Farkındalık Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Kişilerarası Tepkisellik İndeksi, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği'nin Türkçe ve İngilizce formları uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, her iki örneklemde de birikimli travma ile eşduyum tatmini arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır; ancak birikimli travma sıklığı, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Türkiye örnekleminde pasif baş etme becerilerinin, birikimli travma ile tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı rol oynadığı saptanmıştır. Buna karşılık, İsveç örnekleminde bilgece farkındalık, baş etme ve empati becerilerinin anlamlı bir aracı etkisi bulunmamıştır. Düzenleyici değişken analizleri, Türkiye örnekleminde yalnızca kişisel psikoterapinin birikimli travma ile tükenmişlik arasındaki ilişkide anlamlı bir rol oynadığını göstermiştir. İsveç örnekleminde ise kişisel psikoterapi ve algılanan sosyal destek, aynı ilişki üzerinde düzenleyici etkiler göstermiştir. İki ülke örneklemi karşılaştırıldığında, birikimli travma sıklığı ve şiddeti, pasif baş etme, perspektif alma ve algılanan sosyal destek düzeyleri açısından anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Ancak, Türkiye örneklemindeki psikoterapistlerin bilgece farkındalık ve eşduyum tatmini düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Öte yandan, İsveçli psikoterapistlerin aktif baş etme stratejilerini daha sık kullandıkları, empatik ilgi düzeylerinin daha yüksek olduğu ve tükenmişlik ile eşduyum yorgunluğu seviyelerinin Türkiye örneklemine göre daha fazla olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, klinik psikoloji alanına ve psikoterapistlerin eğitim, süpervizyon ve uygulama süreçlerine yönelik önemli katkılar sunmaktadır.