Alan özelinde sosyalleştirme yaklaşımıyla üstün zekâlı çocukların annelerinin ebeveynlik davranışlarının nitel analizi ve kodlama sistemi geliştirme çalışması

Abstract

Bu çalışmanın amacı, sosyalleştirme bağlamlarında ebeveynlik davranışlarını değerlendirebilecek çok boyutlu, bağlam temelli bir kodlama sistemi geliştirmek ve bu sistemin psikometrik özelliklerini ön analizlerle sınamaktır. Bu amaç doğrultusunda iki aşamalı bir çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada, okul öncesi dönemde üstün zekâlı çocuğu olan annelerle gerçekleştirilmiş olan Sosyalleştirme Alanı Özelinde Ebeveynlik Vinyetleri görüşmeleri ile beş farklı sosyalleştirme alanı özelinde ebeveynlik davranışları tümdengelimli içerik analizi yöntemi kullanılarak nitel olarak incelenmiştir. Alana özgü sosyalleştirme yaklaşımının temel görüşlerinin, üstün zekâlı çocuklar ve annelerinin günlük yaşamdaki ilişkilerine nasıl yansıdığına dair bilgiler elde edilmiştir. İkinci çalışmada, birinci çalışmanın içerik analizi sonuçlarına dayanarak ebeveynlik davranışlarını değerlendirmeye olanak tanıyan çok boyutlu ve bağlama duyarlı bir kodlama sistemi tasarlanmıştır ve bu sistemin psikometrik özellikleri ön analizlerle test edilmiştir. Çalışmanın katılımcılarını üstün yetenekli çocukların belirlenmesi ve desteklenmesi amacıyla faaliyet gösteren kurumlarda test yaptırmış veya bu kurumlarda eğitim alan 45-74 ay aralığında çocuğu olan 96 anne oluşturmaktadır. Araştırma bulguları, üstün zekâlı çocukların ebeveynlik davranışlarının bağlam duyarlılığı gösterdiğini ortaya koymuş; bu durum, Alan Özelinde Sosyalleştirme Yaklaşımı'nın farklı gelişimsel özelliklere sahip gruplar için de geçerli olabileceğine işaret etmiştir. Ayrıca geliştirilen vinyet tabanlı kodlama sistemi, ebeveynlik davranışlarının bağlama özgü değerlendirilmesine olanak tanıyarak alandaki yöntemsel sınırlılıkların aşılmasına önemli bir zemin hazırlamaktadır.Bulgular, alanyazın ışığında tartışılmıştır.