Şemsuddin Molla Fenari’ye ait Şerḥu Telḫîṣi’l-câmiʿi’l-kebîr li’l-imâm Muḥammed b. el-Hasan eş-şeybânî adlı eserinin metin tahkiki ve değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı ilim geleneğinin öncü simalarından Şemseddin Molla Fenârî’ye nispet edilen Şerhu Telḫîṣi’l-Câmiʿi’l-Kebîr adlı şerh eserinin tahkik ve değerlendirmesini konu edinmektedir. Molla Fenârî, fıkıh, usûl, mantık ve kelâm gibi farklı alanlarda derin birikimiyle temâyüz etmiş, klasik metinlere yazdığı şerhlerle hem Osmanlı ilim zihniyetine hem de Hanefî fıkıh geleneğine önemli katkılar sunmuştur. Bu tez kapsamında, İmam Muhammed eş-Şeybânî’ye ait el-Câmi’u’l-Kebîr’in Hılâtî tarafından yapılan muhtasarı üzerine Molla Fenârî’nin kaleme aldığı şerh, dört farklı yazma nüshaya dayanarak ilmî usullere göre tahkik edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, Fenârî’nin ilmî şahsiyeti, yaşadığı dönem ve Osmanlı ilim dünyasındaki yeri incelenmiştir. İkinci bölümde eserin yazma nüshaları tanıtılmış ve karşılaştırmalı tahlilleri yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise şerhin metodu analiz edilmiş; müellifin meseleleri ele alış tarzı, delil kullanımı, fıkhî tartışmalara yaklaşımı ve istidlal biçimi ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Nihayetinde tahkik edilen metin, dipnotlandırılmış ve ilmî yöntemlere uygun biçimde neşre hazırlanmıştır. Bu tez, Molla Fenârî’nin Hanefî fıkıh geleneğine katkılarını görünür kılmakla kalmayıp Osmanlı dönemi ilmî birikiminin kaynaklarını gün yüzüne çıkarmayı da hedeflemektedir.