X platformunda rasyonel tartışma imkanı: 2023 cumhurbaşkanlığı seçimi örnek olayı

Abstract

Bu doktora tezi, 2023 Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde X platformunda gerçekleşen siyasal tartışmaları Jürgen Habermas'ın normatif müzakereci demokrasi kuramı çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, dijitalleşen kamusal alanların demokratik katılım ve rasyonel tartışma süreçlerine katkısını değerlendirmekte; X platformunun yurttaşlar için ne tür bir tartışma zemini sunduğunu, bu zeminin eleştirel ve katılımcı iletişim açısından sunduğu olanaklar ve sınırlılıkları tartışmaktadır. Kuramsal çerçeve olarak Habermas'ın söylemsel kamusal alan modeli esas alınmış, bunun yanında temsili liberal, katılımcı liberal ve inşacı kamusal alan yaklaşımlarından da yararlanılmıştır. Araştırmada, Recep Tayyip Erdoğan ve Kemal Kılıçdaroğlu'na ait tematik tweetler ve bu paylaşımlara verilen yurttaş tepkileri nitel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Rasyonellik, karşılıklılık, düşünümsellik ve saygı kriterlerine göre kodlanan yaklaşık 14 bin yorum, dijital müzakere kalitesine dair nicel ve nitel çıkarımlar sunmuştur. Elde edilen bulgular, X platformunun geniş katılıma olanak tanısa da, kullanıcı tepkilerinin çoğunlukla tepkisel, kimlik temelli ve duygusal olduğunu ortaya koymuştur. Rasyonel gerekçelendirme ve eleştirel düşünme gibi Habermasçı normatif ilkelerin sınırlı düzeyde gerçekleştiği görülmüş; bu durum, dijital kamusal alanın ortak akıl üretimi açısından önemli yapısal sınırlılıklarla karşı karşıya olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, tez, sosyal medya platformlarının müzakereci demokrasinin gereklerini tam anlamıyla karşılamaktan uzak olduğunu, ancak potansiyel taşıdığını ortaya koymaktadır.