Peyzaj duyarlılığı temelinde arazi kullanım planlaması

Abstract

Peyzaj duyarlılığı, ekosistemlerin sürdürülebilirliği, doğal kaynak yönetimi ve arazi kullanım planlaması süreçlerinde çevresel hassasiyetlerin değerlendirilmesinde belirleyici bir unsurdur. Bu tez çalışmasında, iklim değişikliği ve gıda güvencesi odağında peyzaj duyarlılığı bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Arazi kullanım/arazi örtüsü değişimleri incelenmiş, kentsel gelişimin yönsel eğilimlerini belirlemek amacıyla geleceğe yönelik simülasyonlar gerçekleştirilmiş ve yoğun kentsel gelişim baskısı altında kalabilecek riskli bölgeler belirlenmiştir. Bu doğrultuda, kentsel gelişim riski en yüksek olan Ayaş ilçesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Peyzaj duyarlılığını belirleyen ölçütler, iklim değişikliği ve gıda güvencesinin yerel etkilerini birlikte değerlendirecek şekilde yapılandırılmıştır. Isı yükü; arazi yüzey sıcaklığı, kentsel ısı adası etkisi ve ısı alanı değişim göstergeleri üzerinden analiz edilmiştir. Gıda güvencesi boyutunda erozyon risk haritası, gıda üretim potansiyeli ve agro-ekolojik zonlama çalışmaları yürütülmüş; arazi bozunumu ise toprak, iklim, bitki örtüsü ve yönetim göstergeleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu göstergeler mekânsal analiz teknikleriyle incelenmiş, elde edilen veriler Analitik Ağ Süreci (AAS) yöntemiyle bütüncül bir çerçevede birleştirilmiştir. Böylece, peyzaj duyarlılığının farklı boyutları birlikte ele alınmış ve göstergeler arası ilişkiler sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen peyzaj duyarlılığı düzeyleri temel alınarak, alanın farklı özelliklerine uygun koruma, geliştirme ve yönetim stratejileri geliştirilmiştir. Doğu kesimleri (kuzeydoğu ve güneydoğu) yüksek duyarlılık düzeyleriyle koruma öncelikli alanlar olarak belirlenirken; batı ve güney kısmında tarım faaliyetlerinin sürdürülmesi, kontrollü gelişim ve planlı yerleşim stratejilerinin uygulanması gereken bölgeler olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma ekosistemlerin korunması, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği ve kentsel gelişimin dengeli yönetimi için kavramsal ve uygulamalı bir çerçeve sunmakta; farklı peyzaj duyarlılık düzeylerine sahip alanlar için uygulanabilir stratejilerin belirlenmesine katkı sağlamaktadır.