Şehabeddin Ahmed Bin Mahmud es-Sivası'nin 'Uyunu't-tefasır Li'l-Fudala'i's-Semasır adlı tefsirinin kaynakları

Abstract

Çalışmada Şehâbeddin Ahmed b. Muhammed es-Sivâsî’nin ʿUyûnü’t-tefâsîr li’l- fużalâʾi’s-semâsîr adlı tefsirinin kaynakları incelenmektedir. Bir giriş, iki bölüm sonuç ve kaynakçadan oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin önemi, amacı, problemi, yöntem ve kaynakları ortaya konulmuştur. Birinci bölümde Sivâsî’nin hayatı ve eserleri incelenmiştir. Yaşadığı dönem ve hayatı hakkında fazla bilgi bulunmadığı gibi hocaları, öğrencileri ve kitapları hakkında da aynı durum tespit edilmiştir. Hayatı hakkındaki bilgilerin genelde birbirinin tekrarı mahiyetinde olduğu tespit edilmiştir. Ancak çalışmamızda, Sivas Reîs-ü’l-Kurrâsı ve Şeyhi Emir Ahmed bin Muhammed bin Nakşibendî el-Celâl es-Sivâsî, Seyfuddin ibn Takiyyuddin, Ebû Bekir bin Abdulaziz bin Ahmed bin Ramazan bin Salih bin Nasır el-Ensârî ed-Dımeşkî, Ali bin Ebi Muhammed bin Ebi Sa’d bin Abdullah Ebu’l- Hasan el-Vasıtî ed-Dîvânî, Suayrizâde Balabân Efendî’nin Sivâsî’nin hocaları olduğu tespit edilmiştir. Yine Zeyniyye tarikatinin kurucusu Zeynüddin Hâfî ve onun halifesi olan Şeyh Mehmed’in (Muhammed) tarikatte Sivâsî’nin hocaları olduğu tespit ediliştir. Ebü’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî Yûsuf el-Cezerî (ö. 833/1429) ve eş-Şeyh es-Sâlih ez-Zahid el- Âbid Abdulmu’min el-Hanefî’nin Sivâsî’nin talebeleri olduğu tespit edilmiştir.Ayrıca Sudan ve Mısır’da Uyûn tefsiri üzerine iki adet tahkik yapıldığını tespit etmiş bulunmaktayız. Türkiye ve dünyada Uyûn üzerine yapılan pek çok yeni çalışma da tespit edilip kayıt altına alınmıştır.Yine birinci bölümde Uyûn’un yazılma sebebi ve mukaddimede işlenen konular tespit edilmiştir. Sivâsî’nin Ayasuluk’a gitme sebebi araştırılmış olup neticeleri kaydedilmiştir.İkinci bölümde ise Sivasi’nin tefsirini yazarken kullandığını belirttiği kaynakları tefsirin metninden araştırılmış sadece Semerkandî ve Vâhidî’yi birer defa Keşşâf’ın ismini ise bir defa Keşşaf diğer bir sefer de Zemahşerî olarak belirttiği görülmüştür.Bunun üzerine adını belirtmediği kaynakları da yaptığı nakiller üzerinden tespit edilmeye çalışılmış ve diğer çalışmalarda isminden bahsedilmeyen diğer bir ana kaynağının da Kevâşi’nin et-Telḫîṣ fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-ʿazîz adlı tefsirinin olduğunu tespitedilmiştir.Ayrıca Sivâsî’nin kendisinden istifade ettiği diğer kaynaklarının Begavî, Sa‘lebî, Hâzin ve Taberî tefsirleri olduğu görülmüştür.Yine bu bölümde Sivâsînin şahıs kaynakları ve onlardan yaptığı nakillerden birer örnekler verilmiş ve diğer tefsirlerde geçtiği yerler ve şekilleri gösterilmeye çalışılmıştır.