Seleukos sikkelerinde hayvan betimleri: Nümismatik ve ikonografik bir değerlendirme

Abstract

Seleukoslar, III. Aleksandros’un ölümü ardından Hellenistik imparatorluğun miras kaldığı ardılları arasında en geniş sınırlara ve etnik çeşitliliğe sahiptir. Krallığın siyasi tarihi, ideolojisi ve idari işleyişine dair bilinenler antik yazarların anlatılarına ve günümüz araştırmacılarının anlatılardan yola çıkarak sundukları önermelere dayanmaktadır. Nümismatik buluntular bağlantılı oldukları ikonografi ve siyasal olaylar dolayısıyla darp edildikleri dönem ve yere ilişkin birinci elden kaynaktır. Krallığın değişken sınırları içine giren coğrafyalarda kimi tespit edilmiş kimi ise henüz tespit edilememiş birçok darphanede sikke darp eden Seleukoslara dair nümismatik buluntularda gerçek ve gerçeküstü birçok hayvan betimi yer almaktadır. Seleukosların etkileşim içinde olduğu yerel unsurların sikkeler üzerindeki hayvan figürlerinde belirleyici unsur olup olmadığı problemi üzerine odaklanan tezin kataloğunda, bin yüz elli bir sikke bulunmaktadır. Ön ve arka yüzünde ana betim olarak hayvan figürü bulunan, ikincil betim olarak hayvan figürünün kullanıldığı, araç, aksam ya da bezeme olarak hayvan betiminin kullanıldığı ve tanrısal bir figür ile birlikte hayvan figürünün yer aldığı sikkeler şeklinde alt başlıklara ayrılan katalogtan elde edilen nicel veriler, literatür taraması sonucunda ulaşılan tarihsel, sosyal, ikonografik ve ekonomik değişkenler üzerinden değerlendirilmiştir. “Hellen ve Akhaemenid imparatorluğunun varisi Seleukos” bağlamı içinde tek tek incelenen figürlerin, kültürel hafıza ve yerel gelenekleri bilinçli olarak devam ettirerek kraliyet ideolojisinin kontrollü bir inşasını sağlama amacıyla seçildiği aşikardır. Dolayısıyla nümismatik verinin, sadece ideolojik ve ikonografik semboller taşıyan değil siyasal kırılmaları ve yeniden inşa süreçlerini de yansıtan birincil kaynaklar olarak antik yazarların anlatıları ile birlikte değerlendirilmesinin önemi vurgulanmaktadır.