Farklı Disiplinlerden Bakış Açılarıyla Erken Çocukluk Dönemindeki Özel Gereksinimli Çocukların Değerlendirilmesi: Nitel Bir Çalışma*

Abstract

Erken çocukluk dönemindeki özel gereksinimli çocukların değerlendirilmesinde birçok farklı disiplinden uzmanın katılımı çocuğun tarama, tanılama, uygun müdahale/hizmet veya eğitime erişiminde çok önemli bir rol oynamaktadır. Bununla birlikte uzmanların değerlendirme uygulamaları birbirinden farklılık göstermektedir. Bu çalışmada erken çocukluk dönemindeki özel gereksinimli çocuklara farklı nedenlerle değerlendirme yapan uzmanların, değerlendirme deneyimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji kullanılarak yürütülen çalışmaya, erken çocukluk dönemindeki özel gereksinimli çocuklara değerlendirme yapan 8 farklı disiplinden 20 uzman katılmıştır. Veriler yarı-yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve tümevarımsal içerik analizi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda değerlendirmede yaklaşım, değerlendirme araçları, değerlendirmede aile, yetkinlikler ve zorluklar ile öneriler olmak üzere 5 temaya ulaşılmıştır. Bulgulara göre uzmanlar değerlendirmede çocuğun özelliklerini dikkate alarak süreci yürütmekte, oyunu değerlendirme kapsamında sıklıkla kullanmakta fakat çocuğun gereksinimlerine göre farklı uzmanlarla iş birliği kurmakta zorlanmaktadır. Formal ve informal araçları birlikte kullanmaya önem veren uzmanlar değerlendirmede ailenin kritik bir öneme sahip olduğunu vurgulamışlardır. Uzmanlar, mesleki deneyimle paralel olarak değerlendirmede yetkinlik kazandıklarını belirtirken, çocukların özellikleri ve çevresel nedenlerden dolayı zorluklar yaşadıklarını ifade etmiş, değerlendirmenin niteliğinin arttırılması için uygulama ve bu süreçte görev alan personele yönelik önerilerde bulunmuşlardır. Türkiye’de erken çocukluk dönemindeki özel gereksinimli çocukların değerlendirilmesinde iş birliğine dayalı, ailelerin ve farklı uzmanların katılım sağlayabileceği değerlendirme yaklaşımlarına gereksinim duyulduğu belirtilerek araştırma bulguları araştırma soruları ışığında tartışılmıştır. Çalışmanın sınırlılıkları verilerek uygulamaya ve ileri araştırmalara dönük öneriler sunulmuştur.