Üstün Yetenekli Ergenler İçin Psikolojik Sağlamlık Psikoeğitim Programı Tasarımı*

Abstract

Üstün yetenekli ergenlerin erken çocukluktan yetişkinlik çağına kadar gerek güçlü yönleri gerekse güçlük yaşadığı alanlara ilişkin derinlemesine araştırmalara ihtiyaç vardır. Alanyazında tespit edilen 11 adet mevcut psikolojik sağlamlık programının sadece bir tanesi üstün yetenekli ergenlere yöneliktir. Araştırmanın bulguları üstün yetenekli ergenlere yönelik bir psikolojik sağlamlık programında yer alması gereken elementlerin ortaya koyulmasında ve yeni programlar geliştirilmesinde alana katkı sağlayacaktır. Mevcut psikolojik sağlamlık programlarından hareketle, üstün yetenekli ergenlerin ihtiyaçları doğrultusunda bir psikolojik sağlamlık programının sahip olması gereken unsurlar belirlenmiş ve bir program tasarımı sunulmuştur. Çocuklar ve ergenler için hazırlanan psikolojik sağlamlık programlarının içerik analizinden sonra, üstün yetenekli öğrencilerin sosyal-duygusal gelişimlerinin desteklenmesi amacıyla alanda çalışan psikolojik danışman/rehber öğretmenlerle bir ihtiyaç analizinin yapıldığı araştırma nitel araştırma modelinde yürütülmüştür. Toplamda alanyazında mevcut 11 adet psikolojik sağlamlık programının içerik analizi yapılmıştır. Ayrıca bilim ve sanat merkezlerinde üstün yetenekli öğrenciler ile çalışan 71 kadın ve 43 erkek psikolojik danışman/rehber öğretmen ile yapılan ihtiyaç analizinden elde edilen veriler temelinde, üstün ergenler için hazırlanacak bir programda bulunması gereken temaların en çok tekrar edenden en aza doğru sıralaması şöyledir: Duygusal farkındalık ve duygu düzenleme (f = 243), öz düzenleme ve kariyer (f = 145), zorlayıcı yaşam olayları ve stres (f = 125), kendini tanıma ve öz farkındalık (f = 117), sosyal farkındalık ve etkileşim (f = 106), üstün yetenekliliğe bağlı özellikler (f = 82), düşünme süreçleri (f = 63) ve diğer (f = 39). Psikolojik sağlamlık programlarının içerik analizinden ve ihtiyaç analizinden elde edilen bulgular üstün yeteneklilik alanının alanyazını ışığında tartışılmıştır. Sonuç olarak, 10 oturumdan oluşan 8 ana temanın/konunun programda yer aldığı bir psikoeğitim programı öneri olarak sunulmuştur.