Arykanda’daki Naltepesi Yapısının Geç Antik Dönem’deki İşlevi Üzerine Yeni Bir Öneri

Abstract

Bu makalede Arykanda antik kentinde bulunan Naltepesi yapısının zaman içinde geçirdiği değişiklikler üç evre halinde incelenmiştir. İlk evresinde enine elemanlı sıra tipte, kamuya açık bir hamam işlevli olduğu görülen yapı, ikinci evrede önemli değişikliklere uğramıştır. Bu inşa evresinde apoditerium’u kaldırılmış, frigidarium’un kuzey ve doğu duvarları dıştan düzgün blok taşlarla kaplama yapılarak kalınlaştırılmış, frigidarium’un kuzey duvarındaki kapılar kapatılarak yapıya buradan giriş iptal edilerek kuzeybatıdaki anıtsal kapıya alınmıştır. Bu kapıdan koridora girince, güneyde üst kata çıkışı sağlayan sekiz basamaklı bir merdivenin varlığı, üst kat günümüze ulaşmamış olmakla birlikte yapının bu evrede iki katlı olduğunu göstermektedir. Üçüncü evrede yapı demirci atölyesine dönüştürülmüştür. İlk bakışta hamam olarak değerlendirilen yapı, gerek mimari planı, dış görünümü ve iki katlı oluşu, gerekse de Hygieia-Hypnos ve Telesphoros’a ait heykeltıraşlık buluntuları ile bu alandaki diğer hamamlardan farklı özellikler taşımakta, ikinci inşa evresinde Asklepios’a bağlı hekim veya hekimlerce işletilen bir sağlık evi olabileceği konusunda veriler içermektedir. İkinci evresinde MS 4. yüzyılın başlarında hizmete giren yapı, Asklepios’un varlığını tehlike gören Hıristiyanlığın giderek güçlenmesi ile MS 4. yüzyılın sonlarında kapatılmış veya tahrip edilmiş, daha sonra da bir demirci ustasının atölyesine dönüştürülmüştür. En geç MS 5. yüzyılın 3. çeyreğinde ise çıkan bir yangın sonucu buradaki yaşam sonlanmıştır.

This article investigates the architectural and functional transformations of the Naltepesi structure, located within the ancient city of Arykanda, through three distinct construction phases. In the first phase, the building functioned as a public bath of the transverse-room type, featuring longitudinal elements. Significant modifications were introduced during the second phase. In this stage, the apodyterium was removed, and the north and east walls of the frigidarium were reinforced by external cladding with well-cut ashlar blocks. The doorways in the north wall of the frigidarium were blocked, thereby eliminating access from this direction. Instead, entry was rerouted through a monumental gate situated in the northwest. Upon entering through this gate into a corridor, a staircase of eight steps was located on the southern side, providing access to an upper storey. Although the upper floor has not survived, the presence of the staircase indicates that the building was two-storeyed during this phase. In the third and final phase, the structure was repurposed as a blacksmith’s workshop. While the building was initially interpreted as a typical Roman bath, several features—its architectural layout, external façade, two-storey design, and the discovery of sculptural fragments associated with Hygieia, Hypnos, and Telesphoros—distinguish it from other bathing complexes in the region. This provides evidence that it may have been a health house run by a physician or physicians affiliated with Asclepios during its second phase of construction. The building, which began operating in the early 4th century AD during its second phase, was closed or destroyed in the late 4th century AD due to the growing power of Christianity, which saw Asclepios's existence as a threat. It was later converted into a blacksmith's workshop. However, a fire in the third quarter of the 5th century AD brought the site to an end.