TBMM'nin bütçe hakkı kullanım durumu:5018 sayılı kanun sonrası bütçe hakkı kullanımında etkinlik düzeyinin ölçümü

Abstract

Temsili demokrasilerde kamusal karar oluşturma sürecinin önemli kurumlarından biri olan bütçe, modern devletin ve parlamenter demokrasinin oluşmasında önemli rol oynayan bütçe hakkına dayalı olarak yürütme organı tarafından hazırlanmakta ve yasama organınca görüşülerek onaylanmaktadır. 1980 sonrası yaşanan ekonomik, siyasal ve sosyal değişimler bütçe kurumunu ve kavramını şekil ve içerik açısından ciddi değişikliklere zorlarken bütçe hakkı da yeni anlam ve işlevler kazanmıştır. Türkiye'de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile birlikte bütçe kavramı ve bütçe hakkı yeni ve farklı içerik, anlam ve işlevler üstlenmiştir. TBMM'nin bütçe hakkını kullanırken; bütçeyi politika dokümanı, mali plan aracı, faaliyet rehberi, iletişim aracı ve kontrol, denetim ve hesap sorma aracı olarak kullanması gerekmektedir. Söz konusu gereklilik bütçe hakkı kullanımında etkinlik şartlarını oluşturmaktadır. Bu çalışmada 5018 sayılı Kanun sonrası TBMM'nin bütçe hakkı kullanım düzeyindeki etkinliğin ölçülmesi amacıyla öncelikle literatür taramasından yararlanılarak bütçe hakkı kullanımında etkinlik göstergelerinin oluşturulması ve söz konusu göstergelere dayalı olarak TBMM'nin bütçe hakkı kullanım etkinlik düzeyinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Üretilen etkinlik göstergeleri çerçevesinde TBMM tarafından üretilen tutanak ve raporlar üzerinde yapılan incelemeler ile iktidar ve muhalefet dengesi dikkate alınarak 81 milletvekili ile yapılan 53 sorudan oluşan anketten elde edilen sonuçlara göre TBMM'nin bütçe hakkını etkin olarak kullanamadığı görülmektedir.