Kur’ān-ı kerim’de “se-ce-de” kökünün semantik açıdan incelenmesi

Abstract

Bu tez, Kur’an’da geçen د ج س (se–ce–de) kökünün anlam alanını tarihsel, dilbilimsel ve bağlamsal bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, semantik yöntemin diyakronik temelinde yürütülmüş; se–ce–de kökünün Kur’an’daki anlam alanı İslâmî ve Batılı filolojik kaynaklar kullanılarak tarihsel ve karşılaştırmalı biçimde incelenmiştir. Çalışmada secde kavramı Sâmî dil çevresi içinde değerlendirilmiştir. Ayrıca Câhiliye şiiri, klasik Arap sözlükleri ve erken dönem tefsirler temel kaynaklar olarak kullanılmış; ayetlerdeki kullanım sıklığı ve bağlam analiz edilmiş, tefsir literatürü ise kavramın tarihsel yorumlarını ve teolojik boyutlarını ortaya koymak amacıyla değerlendirilmiştir. Bu tez, Kur’an’daki secde kavramının sadece bedensel bir hareket olmadığını, tarih boyunca oluşmuş bir teslimiyet ve yöneliş biçimi olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, se–ce–de kökünün Sâmî dillerden Grekçe ve Latinceye uzanan anlam yolculuğunu izleyerek, secdenin zamanla fiziksel bir eğilmeden ruhsal ve bilinçli bir ibadete dönüştüğünü göstermiştir. Bu yönüyle tez, secdeyi yalnızca “yere kapanma” olarak gören dar yorumları aşarak, onun iman, itaat, toplumsal düzen ve ilahî otoriteyle ilişkiyi ifade eden kapsamlı bir kavram olduğunu ortaya koymakta ve secdeye daha bütüncül bir bakış sunmaktadır.