Ulus devlet sürecinde insan hakları ve yurttaş hakları perspektifinden mültecilerin durumu

Abstract

İnsan hakları, insanların doğuştan sahip oldukları, dokunulmaz, devredilmez ve evrensel haklar olarak tanımlanmaktadır. Ancak, insanların sahip oldukları hak ve özgürlükler, tarih boyunca birey-devlet ilişkisi çerçevesinde yurttaşlık ve politik yaşama katılım üzerinden kurgulanmıştır. Ulus devletlerin egemenlik konusundaki kaygıları, ulus devlet süreciyle birlikte gündeme gelen ve evrensel olduğu iddia edilen insan hakları belgelerinin öznesinin esasen yurttaş olduğunu göstermiştir. Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarının ardından, kitlesel bir biçimde ortaya çıkan ve çoğunluğunu mültecilerin oluşturduğu insanlar, insan hakları belgelerinde insan ve yurttaşı aynı potada eritme çabasını taşıyan bu belgelerin sorgulanmasına sebep olmuşlardır. Bu çalışma, mültecilerin insan haklarına ilişkin söz konusu sorgulamaların hukuki ve tarihsel arka planı ile bu konuya ilişkin siyaset bilimi alanındaki güncel tartışmaları ortaya koymak amacını taşımaktadır. Çalışmanın temel argümanı, tarihsel olarak yurttaşlıktan bağımsız düşünülemeyen ve modern-ulus devletlerde insan hakları biçimine bürünen "hak sahibi olma" mefhumunun politik yaşama katılımla mümkün olduğuna ilişkin gerçekliğin, mülteciler açısından bir yokluk durumundan ziyade, onlara ümit vaad eden bir mücadele zemini hazırladığıdır.