Yapay zekada anlam sorunu: Hubert L. Dreyfus'un eleştirileri

Abstract

Yapay zekanın (YZ) günümüzdeki başarıları makinelerin gerçek anlamda "anladıkları" iddiasını gündeme getirmiştir. Bu iddialar köklü felsefi sorunları beraberinde taşımaktadır; anlamın veya insan benzeri bir anlamın ne olduğu, makinenin bu tür bir anlama sahip olup olamayacağı bu türden sorunlardır. Bu anlamda insan-makine ayrımının ne olduğu sorusu da anlam sorunuyla açıklık kazanır. Hubert L. Dreyfus'un fenomenolojik eleştirileri bu sorunu merkeze alarak, YZ'deki anlam koşulunun yalnızca teknik bir mesele olup olmadığını sorgulatır. Böylece makinelerin Dreyfus'un bahsettiği türde varoluşsal bir anlama sahip olma koşullarındaki ontolojik farklılıklara dikkat çekilir. Bu ontolojik farklılıklardan yola çıkarak şu soruyu sormak mümkündür: Makineler, insan deneyiminin bedenlenmiş ve durumsal karakteri olmaksızın bir anlamlandırma yapabilir mi, yapabilirse ortaya çıkan anlam ne kadar anlamlı olabilir? Dreyfus'a göre, sembolik işleme ve hesaplamalı süreçlerin anlamı yakalayabileceği varsayımı, kartezyen düalizmin modern bir tezahürü olarak problemli bir varsayımdır. Peki klasik YZ'nin zamanındaki başarısızlıklarına yönelen bu eleştiriler, günümüzdeki YZ'nin pratik başarıları göz önüne alındığında ne derecede geçerli olabilir? İnsan anlamlandırmasının yönelimsellik ve arka plan yapıları üzerinden açıklanması, makinelerin farklı bir anlamlandırma kapasitesine sahip olabileceği ihtimalini tamamen dışlar mı? Bu çalışma, Dreyfus'un fenomenolojik yaklaşımı ile işlevselci YZ paradigmaları arasındaki gerilimi inceleyerek, anlam sorununun ve anlamsal temellendirmenin çağdaş YZ tartışmalarındaki konumunu sorgulamaktadır.