Gelişimsel Dil Bozukluğu ve Tipik Gelişimde Duygu Düzenleme ile Pragmatik Dil Becerileri *

Abstract

Gelişimsel dil bozukluğu (GDB) dilin öğrenilmesini, ifade edilmesini ve anlaşılmasını etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. GDB tanılı çocukların pragmatik dil becerilerindeki yetersizlikleri onların akran ilişkilerinde zorlanmalarına, davranışsal problemler sergilemelerine veya sosyal-duygusal gelişim alanında yetersizliklerle karşılaşmalarına sebep olabilmektedir. Bu çalışmada 60-72 aylık GDB tanılı ve tipik dil gelişimi (TDG) çocukların duygu düzenleme ve pragmatik dil becerilerini değerlendirmek ve bu iki beceri arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Çalışmaya 60-72 aylık GDB tanılı 17 (1 kız, 16 erkek) ve TDG gösteren 26 (15 kız, 11 erkek) çocuk dahil edilmiştir. Veriler “Katılımcı Bilgi Formu”, “Okul Öncesi Duygu Düzenleme Ölçeği (OÖDDÖ)” ve “Pragmatik Dil Becerileri Envanteri Türkçe Versiyonu (PDBE-TV)” kullanılarak yüz yüze toplanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS 27.0 Windows paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. GDB tanılı çocukların TDG gösteren çocuklara kıyasla duygu düzenleme (p = .000) ve pragmatik dil becerilerindeki (p = .000) performanslarının daha düşük olduğu bulunmuştur. GDB tanılı grubun duygu düzenleme ve pragmatik dil becerileri arasında (r = -.083; p = .753) ve TDG gösteren grubun duygu düzenleme ve pragmatik dil becerileri arasında (r = .081; p = .694) anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. GDB tanılı ve TDG gösteren çocuklar arasında duygu düzenleme ile pragmatik dil becerileri arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Bu bulgu bazı literatür çalışmalarıyla örtüşse de önceki araştırmalardan farklı olarak dil becerileri ile duygu düzenleme arasında doğrudan bir ilişkinin saptanamamış olması çeşitli etkenlere bağlı olabilir. Bu etkenler arasında araştırmada kontrol edilmeyen aracı değişkenler, kullanılan ölçüm araçlarının duyarlılığı veya sınırlılıkları ile örneklemin büyüklüğü ya da demografik özellikleri yer almaktadır. GDB tanılı çocukların duygu düzenleme ve pragmatik dil becerilerindeki performansları TDG gösteren çocuklara göre anlamlı derecede daha düşüktür. Ancak her iki grupta da duygu düzenleme ve pragmatik dil becerileri arasında anlamlı bir ilişkiye rastlanmamıştır. Bu durum duygu düzenleme ve pragmatik becerilerin gelişiminde farklı bilişsel, sosyal ve çevresel etkenlerin rol oynayabileceğine işaret etmektedir. Gelecek araştırmalarda bu iki beceri arasındaki olası dolaylı ilişkileri ortaya koyabilmek için yürütücü işlevler, sosyal çevre faktörleri ve ebeveyn tutumları gibi aracı değişkenlerin de dikkate alınması önerilmektedir. Ayrıca GDB tanılı çocuklara yönelik bireyselleştirilmiş ve çok bileşenli müdahale programlarının geliştirilmesi hem dil hem de duygusal-davranışsal gelişimlerini destekleyici bir yaklaşım sunabilir.