Avrupa Birliği’nin Askeri Ortak Dış Ve Güvenlik Politikası (Odgp) Misyonlarından Doğan Uluslararası Hukuk Sorumluluğu

Abstract

Uluslararası örgütler, 19. yüzyıldan itibaren uluslararası hukukun temel aktörleri hâline gelmiş ve çok taraflı iş birliğinin kurumsallaşmasını sağlamıştır. Ancak Avrupa Birliği (AB), klasik uluslararası örgüt tanımlarını aşan, sui generis bir bütünleşme modeli olarak öne çıkmaktadır. Ekonomik iş birliğinden doğan AB, doğrudan etki, öncelik ve zımni yetki gibi ilkeler etrafında siyasi ve hukuki bir düzene evrilmiştir. AB’yi farklılaştıran nokta, bu ilkelerin tek tek varlığından ziyade bütünleşme süreci içerisinde kurumsallaşmış olmasıdır. Aristotelesçi tanım teorisi açısından AB, “bütünleşme sürecinde olan supranasyonel bir örgüt” olarak nitelenebilir. Bu ara konum, onu klasik örgütlerden ayırmakla birlikte henüz bir devlet statüsüne ulaştırmamaktadır. Bu özgün nitelik, uluslararası hukukun mevcut süje sistematiğini zorlamaktadır. AB’nin uluslararası hukukla ilişkisi de ikircikli bir görünüm arz etmektedir: AB Antlaşmaları uluslararası hukuka saygı taahhüdü içerse de, Adalet Divanı uluslararası antlaşmalara doğrudan etkiyi yalnızca açık, kesin ve koşulsuz hükümlerle sınırlamaktadır. Kadı ve 2/13 Sayılı Görüş gibi kararlar ise, AB’nin yargısal özerkliğini koruma refleksini ve dış denetime mesafesini ortaya koymaktadır. Bu gerilimler en net biçimde Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (OGSP) kapsamındaki kriz yönetimi operasyonlarında görünür olmaktadır. Burada hukuka aykırı fiillerin atfedilmesi, yetki devri ve etkin kontrol ölçütlerine bağlıdır. Ancak hükûmetlerarası karar alma ile Brüksel merkezli uygulama arasındaki ikilik, sorumluluğun belirsizleşmesine yol açmaktadır. ARSIWA ve DARIO çerçevesi ile Behrami/Saramati, Nuhanović ve Srebrenitsa içtihatları, ikili atfın mümkün olduğunu ve hesap verebilirlik boşluklarını gözler önüne sermektedir.