Ekonomi, altyapı ve inovasyon kapsamında ab ülkelerinin ulaştırma etkinliğinin analizi

Abstract

Bu çalışmada, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde ulaştırma sektörü bağlamında çevresel enerji etkinliği çok boyutlu bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Çalışmanın temel amacı, çevre, ekonomi, altyapı ve inovasyon bileşenlerinin ulaştırma sistemleri üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve ülkelerin çevresel etkinlik düzeylerini karşılaştırmalı olarak ölçmektir. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda geliştirilen bu tez, ulaştırma sektörünün çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla hangi stratejilerin öncelikli olması gerektiği konusunda politika yapıcılara rehberlik etmeyi hedeflemektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, ulaşım sistemleri ile çevresel, ekonomik ve teknolojik göstergeler arasındaki ilişkileri kapsamlı biçimde ele almaktadır. Tezin metodolojik kısmında, Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılarak geliştirilen üç farklı model aracılığıyla, 2023 yılı için çevresel etkinlik ölçülmüştür. Bu modeller sırasıyla; (1) ekonomik göstergelere dayalı çevresel etkinlik, (2) ulaşım altyapısına dayalı çevresel etkinlik ve (3) inovasyon kapasitesine dayalı çevresel etkinlik analizlerini içermektedir. Çalışmada Avrupa Birliği üyesi ülkeler, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler şeklinde gruplandırılarak karar birimleri olarak ele alınmış ve bu gruplar arasında karşılaştırmalı analiz gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, gelişmiş AB ülkeleri genel olarak daha yüksek çevresel enerji etkinliği skorlarına sahiptir. Bu durum, bu ülkelerde çevre dostu politikaların, akıllı altyapı sistemlerinin ve teknolojik yeniliklerin etkin bir şekilde uygulanmakta olduğunu göstermektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise altyapı yatırımlarında stratejik planlama eksiklikleri, düşük Ar-Ge harcamaları ve sürdürülebilirlik kriterlerinin yeterince benimsenmemesi gibi etkenlerin çevresel etkinlik düzeylerini sınırladığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte bazı gelişmekte olan ülkelerin, sınırlı kaynaklara rağmen yüksek etkinlik puanlarına ulaşması, doğru politika bileşimlerinin etkin sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Çalışma, ulaştırma sektörünün çevresel sürdürülebilirlik bağlamında yalnızca teknik değil, aynı zamanda ekonomik, yönetsel ve yenilikçi politikalarla da entegre edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca politika önerileri, AB düzeyinde yürütülen programlar ve fonlara erişimin artırılması, düşük karbonlu ulaştırma sistemlerine geçişin hızlandırılması, inovasyonun yaygınlaştırılması ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi yönünde somut öneriler içermektedir. Sonuç olarak bu tez, ulaştırma sektörünün sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda nasıl dönüştürülebileceğini veri temelli bir yaklaşımla ortaya koymakta ve Avrupa Birliği ülkeleri bağlamında çevresel enerji etkinliğinin çok boyutlu bir analizini sunarak literatüre ve politika yapıcı çevrelere özgün bir katkı sağlamaktadır.