Türkiye'de kitle iletişim araştırma alanı kurucu metinlerinin retorik analizi (1960-1994)

Abstract

Türkiye'de akademik anlamda kitle iletişim çalışmalarının başladığı yıllar, batılılaşma süreci reformlarının beklenenin dışında kimi sosyo-kültürel sonuçlar verdiği bir döneme rastlar. Çok partili hayata geçişle birlikte, tek parti iktidarının politikalarında değişiklikler yapma ve milletin sesi olma vaadiyle Demokrat Parti iktidara gelmesi, Türkiye'deki kitle iletişim çalışmalarının araştırma retoriğini de etkilemiştir. İlk dönem kitle iletişim çalışmaları, kitle iletişim araçlarının kitlenin siyasal tutum ve davranışına etkileri ile kültürel etkileri üzerinde durmaktadır. Kitle iletişim araştırmalarının başladığı Amerika'da hakim paradigma pozitivizm ve pragmatizmdir. Türkiye'deki ilk dönem kitle iletişim yazınında da pozitivizmin hem yöntem hem de dünya görüşü olarak etkileri görülmektedir. Batılılaşma sürecinin önemli bir unsuru olan uluslaşma ve modern devlet kurumsallaşması süreci yine batı kaynaklı pozitivist yaklaşımla koşut durumlardır. Her akademik çalışma alanında olduğu gibi kitle iletişim ilk dönem yazınında da teorik yaklaşımlar arasında bütünleşme ve fragmanlaşma mevcuttur. Bazı metinlerde daha pozitivist, kestirimci, nesnel sosyal gerçeklik anlayışı hakim iken, bazılarında realist ve eleştirel yaklaşımın izleri de görülmektedir. Bu tezin temel varsayımı farklı veya melez teorik yaklaşımlar sergileseler de ilk dönem kitle iletişim araştırma retoriğinin toplumsal tasarımında kitle iletişimi, yerel ve milli hassasiyetlerin yükselerek batıya ait olana tepkilerin artması gibi modernleşmenin beklenmedik sonuçlarına bakarak demokratikleşmede olası rolü bakımından kavramsallaştırmak yerine bir önceki dönem doğru uygulanmadığı için başarısız olan modernleşme yenileşme politikalarının benimsetilmesinde devlete yardımcı bir rol üstlenecek biçimde kavramsallaştırmış olduğudur. Araştırma retoriği analizi, ele alınan metinlerin dili ile kavramları kullanım biçimlerinin, çalışmaların epistemik yaklaşımları ve toplumsal tasarımları hakkında bilgi verdiği anlayışıyla yapılmaktadır. Türkiye'de araştırma retoriği yöntemiyle tasarlanmış ilk akademik çalışma analizi olan bu çalışmayla çalışmanın temel varsayımının izi sürülecektir.