Vergi hukukunda serbest ticaret anlaşmaları

Abstract

Bu çalışma, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesine yönelik hukuki ve ekonomik yapıların STA çerçevesinde incelenmesine yöneliktir. Serbest ticaret anlaşmaları, uluslararası ticaretin serbestleşmesine destek olmalarının yanı sıra, taraf devletler arasında ekonomik entegrasyonu teşvik etmektedir. Serbest ticaret anlaşmaları ile, taraflar arasında geçerli gümrük vergilerinin ve eş etkili mali yükümlülüklerin, ayrıca tarife dışı ticaret engellerinin azaltılması veya tamamen kaldırılması sağlanmaktadır. Serbest ticaret anlaşmalarının uygulama aşamasında karşılaşılan en önemli zorluklardan biri, ulusal hukuka entegrasyon sürecinde yaşanan hukuki belirsizlikler ve uyumsuzluklardır. Bu bağlamda; serbest ticaret anlaşmaları müzakerelerinde şeffaflık, hukuki öngörülebilirlik ve tüm tarafların görüşlerinin alınması gibi durumların gözetilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Zira; serbest ticaret anlaşmaları, bel kemiğini oluşturan vergi düzenlemeleri ve tarife taahhütleri, küresel ticaretin düzenlenmesinde de belirleyici bir rol oynamaktadır. Serbest ticaret anlaşmaları ile çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları arasındaki ilişki de uluslararası vergi ilişkileri bağlamında öneme sahiptir. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları çifte vergilendirmeyi önlemeyi amaçlarken, serbest ticaret anlaşmaları; tarifeler ve tarife dışı engellerle ilgili düzenlemeleri ve vergi kolaylıkları, taraf devletler arasında adil bir ticaret ortamı yaratma amacını taşır. Serbest ticaret anlaşmaları ile çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları arasında yaşanabilecek olası çakışmalar, hukuki belirsizlik yaratma ve ticaretin serbestleşmesini tehdit etme ihtimali taşımaktadır. Bu nedenle; serbest ticaret anlaşmalarının vergi hükümleri ile çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları arasındaki eşgüdümün sağlanması ve her iki anlaşma ile güdülen ekonomik çıkarların dengeye oturtulması gereklidir. Serbest ticaret anlaşmalarının kapsamı zamanla genişlemiş; çevre düzenlemeleri, dijital varlıkların vergilendirilmesi, bilgi değişimi anlaşmaları, vergi cennetleri ve küresel asgari kurumlar vergisi gibi güncel konularla etkileşim içerisine girmiştir. Bu gelişmeler, serbest ticaret anlaşmalarının yalnızca ticaret politikası aracı olmanın ötesine geçerek, vergi politikalarıyla kesişen çok boyutlu işlevler üstlenmeleri sonucunu doğurmuştur. Dolayısıyla vergisel düzenlemelerin uluslararası normlara uyumu, ticaretin serbestleştirilmesi hedefiyle birlikte değerlendirilmek durumundadır. Özetle; DTÖ ilkelerinin ve vergi hukukuna hâkim ilkelerin serbest ticaret anlaşmaları için uygulanabilir olması, uluslararası ticaretin sürdürülebilir kılınmasını sağlamada önemli yere sahiptir. Serbest ticaret anlaşmaları, efektif biçimde uygulandığında, ticaretin serbestleştirilmesine destek olmanın yanı sıra devletlerin ekonomik çıkarlarını koruyacak ve adil rekabetin önünü açacaktır. Bu bağlamda; STA'ların hazırlık ve müzakere süreçlerinde hukuki danışmanlıkların güçlendirilmesi, özellikle vergi hukuku, ticaret hukuku ve uluslararası hukuk uzmanlarının sürece dahil edilmesi bir ölçüde çözüm olabilecektir. Zira anlaşmaların daha etkili ve uyumlu bir şekilde uygulanması, küresel ticaret engellerini zayıflatmayı ve ekonomik iş birliğini güçlendirmeyi sağlayacaktır.