Abbâsîlerde kadın imgesi (132-332/750-944)

Abstract

Bu çalışma, Abbâsîler döneminde (132–332/750–944) kadın imgesinin tarihsel ve edebî kaynaklarda nasıl temsil edildiğini incelemiştir. Kadınların yalnızca tarihî olaylara dâhil edilen figürler değil, aynı zamanda anlatıların estetik ve simgesel düzeni içinde nasıl kurgulandıkları analiz edilmiştir. Döneme ait tarihî kronikler, tabakât eserleri, edebî metinler ve seyahatnâme türündeki kaynaklar, kadınlara dair imgeleri çeşitli açılardan ortaya koymak amacıyla birincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Tezde imgebilimsel çözümleme yöntemi ile yeni tarihselci yaklaşım bir arada kullanılarak, kadın temsillerinin tarihsel bağlamla ilişkisi yorumlanmıştır. Kadın imgeleri; sosyal roller, siyasal araçsallaştırma, ahlaki nitelikler ve estetik temsiller üzerinden tematik olarak sınıflandırılmıştır. Özellikle cariyelik kurumu, sınıfsal gerilimler ve temsil çeşitliliği bağlamında incelenmiş; kadın figürlerinin bireysel kimliklerinden ziyade, kültürel değerler sisteminin içinde sembolik roller üstlendikleri vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Abbâsî kaynaklarında kadın temsillerinin belirli kalıplara sıkıştığı, fakat bazı anlatılarda bu kalıpların esneyebildiği görülmüştür. Kadınların metinlerdeki varlığı çoğu zaman dolaylı, seçmeci ve temsil odaklıdır. Çalışma, bu temsilleri tarihî bağlam, anlatı biçimi ve yazar eğilimleriyle birlikte okuyarak, kadınları sadece tarihsel özne olarak değil, aynı zamanda anlatı inşasının temel bir unsuru olarak değerlendirmiştir. Sonuç olarak, Abbâsî dönemi kadın temsillerinin yalnızca bu döneme özgü temalarla sınırlı kalmayıp, genel olarak İslâm tarih yazımında kadınla kurulan temsil ilişkisine dair yapısal ipuçları sunduğu tespit edilmiştir.