Ermeni Devrimci Federasyonu'nun süreli yayınlarında Van İsyanı (1915): Aşhadank Gazetesi

Abstract

"Ermeni Devrimci Federasyonu'nun Süreli Yayınlarında Van İsyanı (1915): Aşhadank Gazetesi" başlıklı bu doktora tezinde, 1915'teki Van İsyanı, Ermeni Devrimci Federasyonu'nun Van'daki resmî süreli yayını olan Aşhadank gazetesi ışığında incelenmiştir. Analiz yaptığımız konu içeriğinden dolayı disiplinlerarası bir çalışmayı gerektirmiştir. Bu tez çalışması üç bölümden oluşmuştur: Birinci bölümde, Osmanlı Devleti'nde kurulan veya faaliyet gösteren Ermeni siyasi örgütlenmeleri hakkında bilgiler verilmiştir. İlk olarak, Osmanlı Devleti'nin sınırları içerisinde kurulan Ermeni cemiyetleri ve locaları ele alınmıştır. Sonrasında bu cemiyetlerin zeminini hazırladığı Armenagan Komitası, Hınçag Komitası, Ermeni Devrimci Federasyonu ve Anayasal Ramgavar Partisi'nin kuruluş süreçleri, kurucuları, yayın organları, komita/parti programları, teşkilatlanmaları ve eylemleri hakkındaki veriler tetkik edilmiştir. İkinci bölümde, Van şehrinin coğrafyası, tarihi, idari taksimatı, demografik yapısı ve Ermenilerin sosyo-kültürel hayatı hakkında genel bir panoroma çizilmiştir. Akabinde Van İsyanı'ndan Birinci Dünya Savaşı'na kadar olan süreçte, Ermeni komitacıların bölgedeki teşkilatlanma faaliyetleri ve gerçekleştirdikleri suikastlar odak noktamızda olmuştur. Üçüncü bölümde, ilk olarak 1794-1884 yılları arasında yayımlanmış Ermenice süreli yayınlar hakkında bilgi verilmiş, sonrasında Ermeni Devrimci Federasyonu'nun Osmanlı Devleti'nin Anadolu coğrafyasında çıkardığı süreli yayınların genel özellikleri grafiklerle sunulmuştur. Ardından analizde kullanılacak olan Aşhadank gazetesinin biçim ve içerik özellikleri üzerinde durulmuştur. Daha sonrasında Aşhadank gazetesinde yer alan belgeler ışığında, 20 Nisan-16 Mayıs tarihleri arasında yaşanan mevzi çarpışmaları analiz edilmiştir. 1915 ve öncesinde kaleme alınmış Ermenice kaynaklarda, Ermeni komitacıların Müslümanları katlettiklerine dair bilgilerin de yer aldığı sonucuna varılmıştır.