Maslahatın kelami ve ahlaki yapısı

Abstract

İslam Düşüncesinde hem değişen durum ve şartlara göre uyum sağlama aracı hem de ilahi vahyin temel gayesi olarak ortaya çıkıp şekillenen maslahat, kelâm düşüncesinde farklı bağlamlarda ve düşünce zemininde konum edinmiştir. Bu tez, maslahat kavramını İslam düşüncesi çerçevesinde çok boyutlu bir bakış açısıyla incelemekte ve bunun fıkıh, kelâm, ahlâk ve modern biyoetik gibi farklı disiplinlerdeki uygulamalarını ve evrimini araştırmaktadır. Tezin temel amacı, maslahah'ın İslam düşüncesindeki anahtar bir ilke olarak işlevini ve çağdaş biyoetik ve biyoteknoloji gelişmeleriyle ilgili tartışmalardaki güncel önemini incelemektir. Birinci bölümde, celîl'ül-kelâm perspektifinden maslahat konusu ele alınmıştır. Bu bölümde, maslahatın kelime anlamı, Kur'an'daki kökenleri ve maksat, illet, kıyas, istidlāl ve bağlayıcılığı ele alınmıştır. İkinci bölümde, dakîk'ül-kelâm açısından maslahat ele alınmıştır. Burada, maslahat, nazar, tevhid, aslah, nübüvvet, lütuf ve hikmet gibi temel kelâmî kavramlarla ilişkisi üzerinden incelenmiştir. Üçüncü bölümde, kelamî ve modern ahlaki yaklaşımlar ışığında maslahatın rolü tartışılmış ve biyoetiğe geçiş yapılmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise, celîl'ül-kelâm ve dakîk'ül-kelâm açısından fayda ve zarar ortak zemininden maslahat ile biyoetik ilişkisi ve İslami biyoetik konuları ele alınmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma günümüz İslam düşüncesini ve biyoetiğini şekillendirmeye devam eden dinamik ve temel bir ilke olduğunu göstermektedir. maslahatın hem klasik hem de çağdaş bağlamlarda incelenerek, İslami etik ilkelerinin modern bilimsel zorluklarla nasıl etkileşime girdiğini ve çağdaş biyoetik tartışmalarına nasıl yön verebileceğini daha derinlemesine anlamamıza katkı sağlamaktadır.