Haymana Platosunda toplumsal ve ekolojik dönüşüm

Abstract

Bu tezde, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Haymana Platosunda yaşanan toplumsal ve ekolojik dönüşüm kırsal düzeyde ele alınmaktadır. Anadolu'da küçük köylülüğün tarihsel dönüşümünden hareketle, küresel kapitalist süreçlerin yerel ölçekteki izdüşümleri incelenmekte; bu bağlamda, Haymana örneği üzerinden kapitalist tarımın ekolojik ve toplumsal etkileri çözümlenmektedir. Çalışmada, Türkiye'ye özgü 1967, 1981 ve 1997 Köy Envanter Etütleri'nden elde edilen Ankara ve Haymana verileri güncel TÜİK verileriyle karşılaştırılmış, böylece dönüşüm nicel verilerle desteklenmiştir. Araştırmanın ampirik temeli, 15 Şubat 2025-17 Mayıs 2025 tarihleri arasında düzenli olarak gerçekleştirilen köy ziyaretlerine dayanan nitel saha çalışmasıdır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler, gözlemler ve yerel anlatılar aracılığıyla, insan-doğa ilişkisi kırsal yaşamın maddi pratikleri içinde analiz edilmiştir. Çalışmada, bu ilişkinin tarihsel materyalist bağlamda nasıl dönüştüğü ve kapitalist tarımsal üretimin bu dönüşümde nasıl bir kırılma yarattığın tartışılmaktadır. Bu bağlamda, Ankara'nın Haymana ilçesine bağlı Soğulca Köyü ile Konya'nın Kulu ilçesine bağlı Sarıyayla Köyü, karşılaştırmalı saha alanları olarak seçilmiştir. Soğulca'da 1990'ların başında inşa edilen ve hâlen kullanılan yapay gölet ile Sarıyayla'daki son birkaç yılda artık tamamen kuruyan doğal Samsam Gölü, ekolojik dönüşümlerle toplumsal dönüşümlerin karşılıklı etkileşimini gözlemlemek için fırsat sunmuştur. Ekolojik Marksist kuramsal yaklaşımdan hareketle, bu çalışmada ekolojik kriz yalnızca çevresel bir sorun olarak değil, tarihsel üretim ilişkilerinin sonucu olarak ele alınır. Tarımda kapitalistleşmeyle doğayla kurulan metabolik ilişkinin yarıldığı savunulmaktadır. Çalışma, aynı zamanda kır sosyolojisi, ekolojik düşünce ve eleştirel toplum kuramı arasında kuramsal bir geçiş alanı oluşturmayı hedeflemektedir.