Yüksek basınçta uygulanan karbondioksitin kuru incir zararlısı Carpophilus hemipterus (L.) (Coleoptera: Nitidulidae)'a karşı etkinliğinin belirlenmesi

Abstract

Türkiye incir, kayısı, kuru üzüm ve fındık gibi kuru meyve ve sert kabukluların yıllık 1.5 milyar ABD Doları ihracat geliri ile dünya genelinde en büyük üreticisi ve ihracatçısıdır. Kuru meyve ve sert kabuklularda zararlı böceklerle savaşım, genellikle toksik fümigantların kullanımına dayanmaktadır. Pestisitlerin insan, hayvan ve çevresel sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik artan endişeler, aynı zamanda daha kısa uygulama sürelerine duyulan ihtiyaç, alternatif yöntemlerin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, bu araştırma, Metil bromid (MeBr) ve diğer toksik fümigantların alternatifi olarak yüksek basınç CO2 uygulaması üzerine odaklanmıştır. Araştırmada kurutulmuş incirin en önemli zararlılarından biri olan olan ekşilik böceği, Carpophilus hemipterus, model organizma olarak kullanılmıştır. Zararlının yumurta (0- 24, 24-48 sa), larva (genç ve olgun larva), pupa (0-24, 24-48, 48-72 sa) ve ergin evreleri laboratuvarda 20, 25 ve 30°C olmak üzere üç farklı sıcaklıkta, değişik sürelerde 5 ve 10 bar basınç CO2 gazına maruz bırakılmıştır. Elde edilen verilere göre tüm biyolojik evrelerde basınç miktarı, sıcaklık ve uygulama süresinin ölüm oranı üzerinde önemli bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Yüksek basınç CO2 (5 ve 10 bar) uygulamasında tüm sıcaklık koşullarında mutlak ölümün sağlanması için en uzun uygulama süresi (sırasıyla 29 ve 9 sa) gerektiren biyolojik evrenin olgun larva; en kısa uygulama süresi (sırasıyla 3 ve 1 sa) gerektiren evrenin ise genç larva olduğu tespit edilmiştir. Basınç ve sıcaklığın artmasıyla tüm biyolojik evrelerde mutlak ölümün sağlanması için gereken uygulama süresinin kısaldığı gözlenmiştir. Yüksek basınç CO2 uygulamalarının hedeflenen tür/evre, basınç, sıcaklık, uygulama süresi ve kalite yönünden çalışılması ve bu alandaki çalışmaların artması önemlidir.