Fikri mülkiyet ve cinsiyet eşitsizliği üzerine bir okuma

Abstract

Bu çalışma, fikri mülkiyet hukukunun tarafsızlık, evrensellik ve cinsiyetsizlik illüzyonunu yapısöküme uğratarak, sistemin kurumsal ve normatif özünün eril-kapitalist dinamiklerle nasıl tahkim edildiğini feminist hukuk teorisi zemininde incelemektedir. Çalışmada, patent ve telif rejimlerinin merkezinde yer alan atomistik "romantik tekil deha" kurgusu; Karl Marx’ın meta fetişizmi ve ilksel birikim, Michel Foucault’nun söylem ve yazar işlevi, Pierre Bourdieu’nün habitus ve Jean Baudrillard’ın simülasyon teorileriyle desteklenerek eleştirel bir süzgeçten geçirilmektedir. Tez kapsamında, hukukun kadın emeğini ve bilgisini korumaya değer görmeme stratejileri ampirik, tarihsel ve kültürel vakalar üzerinden makro ve mikro düzeyde deşifre edilmektedir. Makro düzeyde, bilgisayar tarihindeki ENIAC programcısı kadınların dışlanma süreci üzerinden kavramsallaştırılan kız mikrobu etkisi ve küresel güneydeki dişil/yerel bilginin yağmalanmasını ifade eden biyokorsanlık pratikleri (Ayahuasca, Neem ağacı ve Hoodia kaktüsü vakaları) incelenmektedir. Mikro düzeyde ise popüler kültür zeminindeki gündelik ataerkil sömürü mekanizmaları mercek altına alınarak, dişil emeğin görünmez kılınması süreci çözümlenmektedir. Çalışma, Friedrich Hayek’in neoliberal piyasa rasyonalitesini yeniden üreten ve yapısal bir dönüşüm sağlamaktan uzak olan kurumsal politikaları eleştirmektedir. Sonuç olarak tez, basit bir istihdam veya kozmetik temsil artışını değil; mülkiyetin felsefi doğasının, icat ve eser kavramlarının ilişkisel feminist teori ışığında ontolojik olarak yeniden tanımlandığı devrimci bir paradigma kaymasını önermektedir.