Anonim şirketler hukukunda karşılıklı iştirak

Abstract

TTK 197'ye göre karşılıklı iştirak, şirketlerin birbirlerinde en az dörtte bir oranda pay sahibi olmasıdır. Bu durum, sermayenin sulandırılması (köpük/fiktif sermaye oluşması) ve kullanım hakkı yönetim kurullarında olan bir oy hakkı yaratması gerekçeleriyle tehlikeli bulunmuş ve birtakım yaptırımlara bağlanmıştır. Karşılıklı iştirakin iki türü vardır: Birbirinde pay sahibi olan şirketlerin aralarında hakimiyet ilişkisinin de olması halinde nitelikli; hakimiyet ilişkisi kurmadan birbirlerinde pay sahibi olmaları halinde ise basit karşılıklı iştirak oluşur. Nitelikli karşılıklı iştirakte, bağlı şirketin hakim şirkette pay sahibi olması söz konusudur; bu nedenle TTK 379 vd. hükümlerine atıf yapılmış ve anonim şirketin kendi payını iktisabı olarak değerlendirileceği hükme bağlanmıştır. Basit karşılıklı iştirake ise TTK 201 uygulanır; bilerek karşılıklı iştirak durumunu yaratan şirket, pay sahipliği haklarının yalnızca dörtte birini kullanabilir, dörtte üçü donar. Çalışmamızda Türk şirketler topluluğu hukukunun mehazı olan Alman bağlı işletmeler hukuku dikkate alınarak, karşılıklı iştirakin oluşumu, şirketler topluluğu hukukundaki yeri, şirketlerin neden karşılıklı iştirak kurdukları, karşılıklı iştirakin yaratacağı sakıncalar ve bu nedenle getirilen yaptırımlarla bu yaptırımların nasıl uygulanacağı açıklanmaya çalışılmıştır.