Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri

Abstract

Tez çalışmasında, Hitit toplumunun dini ritüellerinden biri olan çağırma ritüellerini filolojik ve kültürel açıdan ele almaktadır. Anadolu’da M.Ö. II. binyılda merkezi bir devlet kuran Hititler, dini ritüelleri hem toplumsal düzeni korumak hem de tanrılarla bağlarını güçlendirmek için önemli bir araç olarak kullanmışlardır.Çağırma ritüelleri, sağlık, selamet ve toplumsal huzurun sağlanması amacıyla gerçekleştirilmiş, aynı zamanda bireysel ve toplumsal arınma süreçlerini yansıtmıştır. İncelenen Kizzuwatna kökenli çağırma ve çağırma ritüelleri, Hitit dini dünyasında öfkelenerek kendi tapınağını veya şehrini terk eden bir tanrıyı geri getirmek amacıyla icra edilen, son derece detaylı ve sembolik uygulamalardır. Bu ritüellerin temel amacı, ilahi gücü yeniden şehre çekerek toplumsal düzeni, bereketi ve huzuru yeniden tesis etmektirTörenlerde sadece ana tanrılar olan Teššub, Ḫepat ve Šarruma'ya değil; aynı zamanda tanrıçayı neşelendiren müzisyenler Ninatta ve Kulitta, yemin tanrıçası Išḫara, kaderi yazan Gulš ve MAḪ ile Gece Tanrısı gibi geniş bir ilahi kadroya seslenilir. Tanrıyı ikna etmek için hem fiziksel hem de sembolik unsurlar bir arada kullanılır. Rahip, tanrıyı cezbetmek için yere bizzat bal, yağ ve şarap dökerek somut bir yol oluştururken, dualarda bu yolun gümüş ve altından yapıldığı vurgulanarak tanrının yüceliği onurlandırılır. Bu yolların üzerine tanrıların basması için kureššar adı verilen renkli şallar serilir, yol boyunca kartal tüyleri ve değerli kumaşlar işaretleyici olarak kullanılır. Tanrıları doyurmak için yağlı pastalar, tuni ekmekleri, incir ve üzüm gibi gıdalar sunulurken, arınma sürecini tamamlamak için derin kurban çukurları kazılır. Bu çukurlarda kuşlar ve kuzular kurban edilerek yakılır, böylece hem ilahi öfke dindirilir hem de toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilik bu hayvanlar aracılığıyla toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır. Boğazkale-Hattuşa ve Ortaköy-Šapinuwa’da Hititçe-Hurrice çift dilli ya da sadece Hurri dilinde yazılmış metinler bir çok ritüel bulunmuştur.Tezimin konusu olan, Kizzuwatna kökenli çağırma ritüellerinde, bir çok uygulamalar görevliler tarafından yapılmıştır.Bu uygulamaların amacı, kaybolan ve ülkeyi terkeden tanrının öfkesini dindirip, toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilikten arındırıp ve bu hayvanları kurban ederler. Devamında toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır.Tanrıların dünyamıza dönüş yolunu tatlandırmak ve kolaylaştırmak için çeşitli maddeler kullanılır. Kizzuwatna ritüellerinde tanrıyı geri çağırmak için hem fiziksel hem de sembolik unsurlar bir arada kullanılır. Rahip, tanrıyı cezbetmek için yere bizzat bal, yağ ve şarap dökerek lezzetli ve 196 somut bir yol oluştururken, yeryüzüne bu malzemelerle sembolik yollar çizilir ve bu yolun gümüş ve altından yapıldığına dair dualar ve simgeler kullanılır. Aynı zamanda tanrının yüceliğine vurgu yapmak amacıyla bu yolların üzerine tanrıların basması için kureššar adı verilen kırmızı, beyaz veya mavi renkli şallar ile bir tutam yün serilir. Ayrıca kartal tüyleri ve değerli kumaşlar yolu işaretlerken, tanrıları doyurmak için yağlı pasta, tuni ekmeği, incir, üzüm ve galaktar gibi gıdalar ve ekmekler sunulur. arınma sürecini tamamlamak için derin kurban çukurları kazılır. Bu çukurlarda kuşlar ve kuzular kurban edilerek yakılır, böylece hem ilahi öfke dindirilir hem de toplumun üzerindeki tüm günah ve kirlilik bu hayvanlar aracılığıyla toprağın derinliklerine hapsedilerek yaşamın yeniden dirilişi ve kozmik dengenin sağlanması amaçlanır. Bu tezde 1974 yılında Haas-Wilhelm tarafından AOATS 3’te yayımlanan Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri incelenmiştir. Bu çağırma ritüellerinde ait nüshaların adedi belirlenmiş , esas metin olarak ele alınan nüsha diğer yeni eklenen nüshalardan faydalanılarak tamamlama denemesinde bulunulmuştur. Bu ritüel metinlerin doğrudan birleşen ya da dolaylı olarak birleşen, KUB 15.31 + Bo 5623, KUB 15.34 +Bo 3234, +Bo 7206, +Bo 8027, +VAT 7427, KUB 7.51 +Bo 2519, KUB 32.50 +823/b, tespit edilmiş ve son tablet parçalarıyla birlikte yeniden transliterasyonu ve tercümesi yapılmıştır. Yapılan çalışmaya göre çağırma ritüel metinlerin duplikat ve paralelleri şu şekildedir: Bo 2061 (=KUB 15.31)+Bo 5623 (=KUB 15.31) Öy. II 17 - 25 ist Nr. 8 Ay. III 1 - 5 ist Nr. 7 Ay. III 54 - 58 ist Nr. 8 Öy. II 12' - 22' (=B) Duplikat 1' - 5' (=C) Duplikat Ay. IV 12 - 15 (=B) Duplikat Ay. IV 10' - 35' ist Nr. 8 Ay. IV 44 - 63 (=B) Duplikat Öy. II 17 - Ay. III 5 arası ile Nr. 43 Ay. 7 - 18 (=B1) içerik olarak paraleldir. Bo 3720 (=KUB 15.34) CTH 483 VAT 7427 (=KUB 15.34)+ Bo 3720 (=KUB 15.34) Ay. III 45' - 47' Nr. 10 Ay. III 9' - 11' (=B) Duplikat Ay. IV 20' - 25' Nr. 10 Ay. IV 6 - 11 (=B) (33a) Duplikat 197 Ay. IV 44' - 59' Nr. 10 Ay. IV 3' -19' (=B) (33b) Duplikat Ay. IV 34'-38' verläuft Nr. 10 Ay. IV 20-25 (=B') parallel Bo 4249 (=KUB 7.34) CTH 500 .383 Bkz. Nr. 42 Ay.III 4 - 5; Nr. 43 Ay. IV 2' - 3'; Nr. 46 Öy. 2'; Nr. 47. Bo 2006 ( =IBoT 3.148 ) CTH 485.1 Öy. II 49 - 67 Nr. 54 Öy. II 1' - 14' (= B) Duplikat Ay. IV 32 - 50 Nr. 55 Ay. III 3' - 16' (= C) Duplikat Öy. II 26 - 48 Nr. 56 Öy. II paralel Öy. II 45 - 51 Nr. 57 4' - 8' paralel Bo 3405 (=KUB 15.37) Öy. II Nr. 53 Vs. II 26 - 48 paralel Paralel Versiyonlar Bo 4405 (=KUB 7.50) CTH 485.2 4' - 8' verläuft Nr. 53 Öy. II 45 - 51 (= B) parallel 2' - 8' verlauft Nr. 54 Öy. II 3' - 9' parallel 792/v + Bo 2519 (=KUB 7.51) CTH 500 .269 476/b+823/b (=KUB 32.50) CTH 485 Ön yüzü, birkaç karakter dışında kayıptır. Öy. 10 – 11 bkz. Nr. 64 4' - 5' MAH 16864 ( =FHG 4 ) CTH 483 .VA FHG 4, yalnızca bir yüzüne yazılmış bir tablettir; 1'-6' satırları, KUB XV 34 Vs. II 8-12'nin bir kopyasıdır. Ayrıca, çivi yazılı kaynaklardan (KBo-KUB, IBOT vs.) , Hurrice metinler ve Hurrice kelimeler üzerine yapılan yeni son çalışmalardan faydalanılmış ve bu ritüellerde geçen Hurrice kelimeler , özelllikle anlamı bilinmeyen kelimeler filolojik açıdan değerlendirilmiştir. Özellikle yeni çalışmalara dayanarak, KUB 7.51 Rs.18’ . satırda geçen ú-i-ia/ ú-e , kelimesi Wilhelm 198 ve Süel tarafından 2013 yılında Ortaköy Šapinuwa’dan Tašmišarri için Hitit Hurri sunu ritüeli Or.97/1’de üzerine yaptıkları çalışmada bu kelimenin “ekmek’’ anlamına geldiğini tespit etmişlerdir. Bu da filolojik açıdan tez çalışmasına katkı sağlamıştır. Kapsadığı konular verilerek, 1974 yılında Wilhelm’in yaptığı Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri çalışmasında geçen kurban terimleri yeni yayınlar, yeni belgeler ve yeni çalışmalardan faydalanılarak Ortaköy/Šapinuwa belgelerinde ilk kez karşılaşılan askeri terimler de ayrı bir grup olarak bu sınıflandırmaya dahil edilmiştir. Son olarak bu Kizzuwatna kökenli çağırma ritüellerinde geçen Hurrice kelimeler ve geçtiği satır numaralarını gösteren bir sözlük yapılarak bu çağırma ritüellerinin, Hurri ve Hitit yaşamındaki yeri ve önemine katkı sunmaya çalışılmıştır.