Belh Hanefiliğinin ilk kelâmî metinleri ve analizi

Abstract

Bu çalışmada Belh Hanefilerine ait kelâmî metinler olan Ecvibetü’s-Saffâr alâ Esiletü’t-Tevhid ve Kitâbü’l-İʻtikad fî Ehli’s-Sünne ve’l-Cemâa analiz edilmiş, söz konusu eserler üzerinden Belh Hanefiliğinin Hanefi kelam düşünce geleneği içerisindeki yeri ortaya konulmuştur. Bu çalışma, giriş, üç bölüm, değerlendirme ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, yöntemi, kapsamı ve temel kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Belh’in coğrafi ve tarihî yapısı ele alınmış, Hanefîliğin bu bölgede yayılışı ve benimsenme süreci incelenmiş, ayrıca Belh’li Hanefi âlimlerin hayatları tanıtılmıştır. İkinci bölümde, Ebû’l-Kâsım es Saffâr el-Belhî ile Muhammed b. el-Fazl el-Belhî’nin hayatı ve ilmî şahsiyetleri incelenmiş, eserlerinin muhtevası, kaynakları ve sonraki Belh klasik metinleri üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise söz konusu eserlerin muhteva analizi yapılmıştır. Bu kapsamda iman, amel, tevhid, nübüvvet ve kader gibi kelâmî konular çerçevesinde müelliflerin görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bu eserler üzerinden Belh Hanefiliğinin Ebû Hanife’ye bağlılığı, itikadî görüşlerinin benimsenme düzeyi ve IV. ile V. asırlarda bölgede öne çıkan kelâmî tartışmalar ortaya konulmuştur.