Ebeveynleşme ve ilişki doyumu: bağlanma örüntüleri ve akılcı olmayan romantik inançların aracı rolü

Abstract

Erken çocukluk dönemindeki yaşantıların ve aile içinde üstlenilen rollerin bireylerin yetişkinlik dönemindeki kişiler arası ilişkilerini etkileyebildiği bilinmektedir. Bu bağlamda ebeveynleşme yaşantılarının bağlanma örüntüleri, romantik ilişkilere yönelik bilişsel değerlendirmeler ve ilişki doyumu ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Alanyazında bu değişkenler arasındaki ilişkiler ayrı ayrı incelenmiş olup, bu değişkenlerin birlikte ele alındığı çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, ebeveynleşme yaşantıları ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bağlanma örüntüleri ve romantik ilişkilerde akılcı olmayan inançların aracı rolünü incelemektir. Araştırmanın örneklemini 18-40 yaşları arasında, romantik ilişkisi bulunan ve evli olmayan 366 birey (262 kadın, 104 erkek) oluşturmaktadır. Veriler çevrimiçi olarak toplanmış; katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Filial Sorumluluk Ölçeği-Yetişkin Formu, Ebeveynleşme Envanteri, Yakın İlişkilerde Yaşantılar Ölçeği II-Kısa Form, Romantik İlişkilerde Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği ve İlişki Doyumu Ölçeği uygulanmıştır. Veriler bağımsız örneklemler için t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi ve PROCESS makrosu kullanılarak analiz edilmiştir. Ebeveynleşme ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bağlanma örüntüleri ve romantik ilişkilerde akılcı olmayan inançların sıralı aracılık etkisi Model 80 ile, ebeveyn odaklı ebeveynleşmeye ilişkin alt boyut analizleri ise Model 81 ile test edilmiştir. Bulgular, kadınların kardeş odaklı ve araçsal ebeveynleşme puanlarının daha yüksek olduğunu, 18-23 yaş grubundaki bireylerin kardeş odaklı ebeveynleşme puanlarının daha yüksek olduğunu ve ilişki süresi 1-12 ay olan bireylerin daha yüksek kaçıngan bağlanma puanlarına sahip olduğunu göstermiştir. Aracılık analizleri sonucunda ebeveynleşme ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bağlanma örüntülerinin anlamlı aracılık etkileri gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca ebeveyn odaklı ebeveynleşme ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bağlanma örüntüleri ve romantik ilişkilerde akılcı olmayan inançların farklı alt boyutlarının anlamlı sıralı aracılık etkileri gösterdiği bulunmuştur. Araştırma bulguları, ebeveynleşme yaşantılarının yetişkinlik dönemindeki romantik ilişkilerdeki doyum ile ilişkili olduğunu ve bu ilişkide bağlanma örüntüleri ve bu ilişkilere özgü farklı akılcı olmayan inançların önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bulgular, ilişki doyumunun değerlendirilmesinde çocukluk yaşantıları, bağlanma örüntüleri ve ilişkilere yönelik bilişsel değerlendirmelerin dikkate alınmasının önemine işaret etmektedir.