Antik Yunan'dan modern döneme siyasal olan üzerine: Gramsciyen bir analiz

Abstract

Siyasal olan bir kurumsal yapılanmaya ya da devlete indirgenemeyecek kadar geniş kapsamlı bir içerik taşımaktadır. İnsan hayatına dair bütün ilişkilerde var olan bu kapsamda toplumsal, ekonomik, politik, hukuki, ideolojik, kültürel ve hegemonik ilişkileri de içeren, toplumsal düzeni, egemenlik ve iktidar ilişkilerini yapılandıran ve sorgulayan çok katmanlı ve kurucu bir kategoridir. Dolayısıyla siyasal olan insan hayatının bir parçası olan, toplumsal düzenle ilgili olan, ekonomik yapıyla, üretim ilişkileriyle, hukuki yapılanmayla, ideolojik ve kültürel hegemonya süreçleriyle, iktidar ve egemenlik ilişkileriyle bağlantılı olan ve insana daha iyi bir yaşam vaat edendir. Bu tez çalışması, Antik Yunan'dan XIX. yüzyıla dek süren önemli tarihi ve siyasi olay ve düşünceleri, Antonio Gramsci'nin kavramları ve kuramları aracılığıyla, belirlenen temalar ve dönemin klasik düşünürlerinin fikirleri eşliğinde siyasal olan açısından incelemektedir. Bu kapsamda Antik Yunan'dan modern döneme siyasal olanın geçirmiş olduğu değişim ve dönüşüm "bireyin konumu, yurttaş ve yurttaşlık ilişkileri, yönetim yapısı, tahakküm-hegemonya ilişkileriyle zor-rıza ve devlet-sivil toplum ikiliği ile kamu yararı ve elitizm ile ahlakilik" çerçevesinde anlaşılmaya çalışılmaktadır. Çalışmanın teorik ve kavramsal çerçevesini Antonio Gramsci'nin kavram ve kuramları oluşturmuştur. Özellikle Gramsci'nin tarihsel blok, hegemonya, zor-rıza, pasif devrim, mevzi-manevra savaşı, geleneksel-organik aydın gibi temel kavramlarla yapı-üstyapı ile siyasal olana ve sivil olana dair bakış açısı çalışmanın ilerleyeceği yönü ve zemini sunmuştur. Bu doğrultuda siyasal olanın ekonomik olan, toplumsal, ideolojik, politik, ahlaksal ve bireysel olan ile ilişkisi ortaya çıkartılmaya çalışılmaktadır. Dolayısıyla siyasal olanın sadece devletle ve politik olanla ilgili olan olup-olmadığı aynı zamanda siyasal olanın sadece ekonomik yapının bir yansıması olup-olmadığı araştırılmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Antik Yunan'dan modern döneme önemli tarihi-siyasal olaylar yapı-üstyapı ilişkileri çerçevesinde kimi zaman Gramsci'nin tarihsel blok kavramı aracılığıyla kimi zaman da tahakküm ve hegemonya ilişkileri çerçevesinde hegemonya krizi, karşıt hegemonya ve zor-rıza üzerinden aydınlar kuramı eşliğinde değerlendirilmiştir. Böylece siyasal olanın yapısal ve üstyapısal uğraklarla olan ilişkisi ile belirlenen tema başlıkları ile siyasal olan arasındaki ilişki ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.