Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

Abstract

Çağdaş ceza hukukunun, verilen cezanın daha yapıcı ve faydalı olması gerektiği anlayışının bir sonucu olarak hapis cezalarına çeşitli alternatif kurumlar getirilmiştir. Bu alternatif kurumlardan "erteleme" kurumunun bir görünüm şekli olan ve "probasyon" esasına dayanan, anglo-sakson kökenli "hükmün açıklanmasının geri bırakılması" kurumu, hukukumuzda ilk kez 2005 tarihinde çocuklar, 2006 tarihinde ise yetişkinler bakımından uygulanmaya başlanmıştır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi halinde sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmü herhangi bir sonuç doğurmaz. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için genel olarak, sanık hakkında iki yıl veya daha az hapis veya adli para cezası içeren mahkûmiyet hükmü verilmesi, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı mahkûm olmaması, sanığın yeniden suç işlemeyeceği hususunda mahkemede kanaat oluşması, suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi, sanık hakkında daha önce hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmemiş olması ve sanığın hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını kabul etmiş olması şartları aranır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı, itiraz kanun yoluna başvurulabilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi ile birlikte sanık denetim süresine tabi tutulur ve ayrıca mahkemece sanık hakkında denetimli serbestlik tedbirine de karar verilebilir. Denetim süresi içince kasıtlı bir suç işlemeyen ve yükümlülükleri yerine getiren sanık hakkında, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesi kararı verilir. Aksi halde ise, açıklanması geri bırakılan hüküm aynen açıklanır ve sonuçlarını doğurur. Çalışmamızın ilk bölümünde kurumun hukuki niteliği, leh ve aleyhinde ileri sürülen görüşler, tarihsel gelişimi, uygulanma biçimleri ile mukayeseli hukuktaki ve yasal düzenlememizdeki yeri incelenmiştir. İkinci bölüm, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için aranan şartların ayrıntılı biçimde incelenmesine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi usulü, kararın kanun yolu denetimi ve sonuçları üzerinde durulmuş ve son olarak dördüncü bölümde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun benzer kurumlarla karşılaştırması yapılarak çalışma sonlandırılmıştır. Tüm bunlar yapılırken, Yargıtay içtihatlarına ve öğretideki görüşlere de yer verilmek suretiyle özellikle uygulamada tereddüt yaşanan hususlar ayrıntılı biçimde incelenmiş, çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.