Türkiye'nin farklı bölgelerinde yetiştiriciliği yapılan buğday çeşitlerinin tohumlarındaki fusarium türlerinin belirlenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye' nin farklı bölgelerinden toplanan buğday tohumluklarında bulunan Fusarium türlerini belirlemek ve tohumlardaki deoksinivalenol (DON) mikotoksin seviyelerini tespit etmektir. Ülkemizin 7 coğrafi bölgesinden 2020, 2021 ve 2022 yıllarinda ekmeklik ve makarnalık olmak üzere temin edilen toplam 65 tohum örneğinden 195 Fusarium izolatı elde edilmiştir. Türlerin tanımlanmasında türe spesifik PCR ve FTSC ile FIESC grubu türleri için ise TEF1-α segmenti kullanılarak filogenetik analiz yapılmıştır. Fusarium graminearum (%32,3), F. proliferatum (%16,4), F. avenaceum (%11,2), F. clavum (%10,7), F. verticilloides (%7,1), F. oxysporum (%5,6), F. ramigenum ve F. acuminatum (%3,0), F. culmorum (%2,5), F. poae (%2,0), Fusarium sp. FTSC12 (%1,5), F. sambucinum (%1,5), F. andiyazi (%1,0), F. equiseti, F. incarnatum ve F. fasciculatum (%0,5) türleri tespit edilmiştir. FIESC (Fusarium incarnatum-equiseti tür kompleks) grubu altında F. clavum türlerinin, FTSC (Fusarium tricinctum tür kompleks) grubu altında F. avenaceum'un yaygın olduğu filogenetik analizlerle doğrulanmıştır. Karadeniz Bölgesi, en fazla izolatın elde edildiği bölge olup, bu bölgedeki izolatların %36,7'sini F. graminearum ve %21,4'ünü F. avenaceum oluşturmuştur. Makarnalık buğdayda ise F. graminearum en yaygın tür olup, toplamda %52,0 oranında tespit edilmiştir. Ayrıca, tohum örneklerinden elde edilen unlardaki DON seviyeleri ELISA testi ile ölçülerek değerlendirilmiştir. Analiz edilen 65 tohum örneğinin sadece 5 tanesinde sonuçlar pozitif bulunmuştur. Bu 5 örneğin 4'ü Karadeniz Bölgesi'ne ait ekmeklik buğday çeşitlerine, 1 tanesi ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne ait makarnalık buğday çeşidine aittir. Bu çeşitte, 15 F. graminearum izolatı ile en yüksek DON konsantrasyonu tespit edilmesine rağmen, tüm örneklerdeki DON mikotoksin değerleri, Türk Gıda Kodeksi ve Avrupa Birliği Komisyonu'nun belirlediği sınır değerlerini aşmamıştır.