Üniversitelerin stratejik planlarında kütüphanelerin performans göstergelerinin incelenmesi ve bir model önerisi

Abstract

Bu araştırma, üniversite kütüphanelerinin performans yönetimi ve değerlendirme süreçlerine odaklanarak, bu süreçlerin üniversitelerin stratejik hedefleriyle olan ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Türkiye'deki devlet üniversitelerine ait stratejik planlar ve yıllık faaliyet raporları temel alınarak mevcut durum analiz edilmiş; kütüphane hizmetlerine ilişkin performans göstergelerinin geçerliliği, güvenilirliği ve uluslararası standartlarla uyumluluğu değerlendirilmiştir. Araştırmada betimsel yöntem ve doküman analizi tekniklerinin kullanıldığı nitel bir yaklaşım benimsenmiştir. Elde edilen bulgular, strateji belgelerinde yer alan kütüphane hedeflerinin çoğu zaman açık ve ölçülebilir şekilde tanımlanmadığını, bu hedeflerin toplam stratejik hedefler içerisindeki oranının görece sınırlı kaldığını ve stratejik planlar ile faaliyet raporları arasında bazı tutarsızlıkların bulunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, mevcut performans göstergelerinin büyük kısmının uluslararası standartlara tam olarak dayandırılmadığı ve sistematik bir izleme süreci ile desteklenmediği gözlemlenmiştir. Bu çerçevede, kütüphane hizmetlerini beş temel boyutta ele alan (1) kaynaklar ve altyapı, (2) kullanım ve hizmetlerin kabulü, (3) verimlilik, (4) potansiyeller ve gelişme, (5) web görünürlüğü – şeklinde yapılandırılmış modüler bir performans değerlendirme modeli önerilmiştir. Geliştirilen model, farklı üniversite türlerine uyarlanabilir şekilde tasarlanmış ve bu yapıyı destekleyen LibPer adlı bir yazılım ile dijital ortama aktarılmıştır. Yazılım, performans düzeylerinin hesaplanmasını, puanların sınıflandırılmasını ve çıktılarının raporlanmasını kolaylaştırmaktadır. Araştırmanın sonuçları, üniversite kütüphanelerinin kurumsal planlama süreçlerinde daha görünür ve sistematik biçimde yer almasının, hem hizmet kalitesinin izlenmesi hem de karar destek süreçlerinin güçlendirilmesi açısından yararlı olabileceğini göstermektedir. Bu amaçtan hareketle çalışma, üniversite yönetimlerinin bilgi hizmetlerine ilişkin planlama ve değerlendirme faaliyetlerine katkı sunabilecek bir çerçeve önerisi sunmayı hedeflemektedir.